Ιστορίες κι αμαρτίες;

Μάιος 1941: Γερμανοί αλεξιπτωτιστές στην Κρήτη [φωτογραφία: Arthur Conry/ ψηφιοποίηση: Wiki-Ed]

Μάιος 1941: Γερμανοί αλεξιπτωτιστές στην Κρήτη [φωτογραφία: Arthur Conry/ ψηφιοποίηση: Wiki-Ed]

Και ξαφνικά το ελληνόφωνο Διαδίκτυο πήρε φωτιά! Αιτία (ή αφορμή) η αναγόρευση του Γερμανού ιστορικού Χάιντς Α. Ρίχτερ σε επίτιμο διδάκτορα του Πανεπιστημίου Κρήτης. Η επίσημη τελετή αναβλήθηκε (κι έγινε τελικά υπό συνθήκες σχεδόν μυστικότητας) εξαιτίας αντιδράσεων, μια και ο ιστορικός κατηγορήθηκε ότι στο έργο του για τη Μάχη της Κρήτης επιχειρεί να συμψηφίσει τα εγκλήματα πολέμου που διέπραξε η Βέρμαχτ στη Κρήτη με την κρητική αντίσταση. Ακολούθησε πραγματική διαδικτυακή μάχη μεταξύ αντιπάλων κι υπερασπιστών του Ρίχτερ, η οποία σε ορισμένες περιπτώσεις ξέφυγε από κάθε λογική, την ώρα που η μια πλευρά εξαπέλυε κατηγορίες οι οποίες ξεκινούσαν από τον ιστορικό αναθεωρητισμό για να φτάσουν σε αυτήν του απολογητή του ναζισμού, ενώ οι εκπρόσωποι της άλλης επιδίδονταν σε ασκήσεις πραγματικού (όσο και αφελούς) αναθεωρητισμού («και γιατί να προβάλουν αντίσταση στους Γερμανούς αντί να κάτσουν στ’ αβγά τους;») ή απροκάλυπτου ρατσισμού σε βάρος των Κρητικών. Τελικά, πόσο δικαιολογημένη ήταν όλη αυτή η φασαρία;

Χάιντς Α. Ρίχτερ

Χάιντς Α. Ρίχτερ

Γεννημένος στο Χαϊλμπρόν της Βυρτεμβέργης το 1939, ο Ρίχτερ σπούδασε Ιστορία στο Πανεπιστήμιο της Χαϊδελβέργης και δίδαξε στο Πανεπιστήμιο του Μαννχάιμ. Κύριο αντικείμενο των μελετών του είναι η Ιστορία της (μητροπολιτικής) Ελλάδας και της Κύπρου κατά τον 20ό αιώνα. Έχει συγγράψει πλήθος βιβλίων για την περίοδο αυτή, τα περισσότερα από τα οποία έχουν μεταφραστεί και στα ελληνικά: η διδακτορική διατριβή του αφορούσε την Ελλάδα κατά το χρονικό διάστημα από το 1936 έως το 1946, ενώ στη συνέχεια ασχολήθηκε με θέματα όπως ο βρετανικός επεμβατισμός στα ελληνικά πράγματα, η Ελλάδα κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, η Ιστορία της Κύπρου από τα τέλη του 19ου αιώνα, η Εθνική Αντίσταση κ.ο.κ. Είναι επίσης συνιδρυτής του επιστημονικού περιοδικού Θέτις που ασχολείται με την αρχαιοελληνική Ιστορία και την αρχαιολογία στην Ελλάδα και την Κύπρο. Το 2011 κυκλοφόρησε η μονογραφία του για τη Μάχη της Κρήτης με τίτλο Operation Merkur: Die Eroberung der Insel Kreta im Mai 1941, η οποία κυκλοφόρησε μεταφρασμένη στα ελληνικά την ίδια χρονιά ως «Η Μάχη της Κρήτης» και η οποία φαίνεται ότι προκάλεσε τις αντιδράσεις στις οποίες αναφερθήκαμε.

Το συγκεκριμένο βιβλίο αποτελεί πολύτιμη πηγή στοιχείων ειδικά σε ό,τι αφορά τους λόγους που οδήγησαν τη ναζιστική Γερμανία στην απόφαση να καταλάβει το νησί, καθώς και τη δράση της Βέρμαχτ τόσο στο πλαίσιο της Επιχείρησης Ερμής όσο και μετά την κατάληψη της Κρήτης. Είναι αλήθεια ότι στις προσωπικές κρίσεις του, ο Ρίχτερ φαίνεται να διάκειται από μάλλον ευμενή στάση όσον αφορά τη Βέρμαχτ, ενώ αρκετά εμφανής είναι και η επικριτική στάση του ως προς τον ρόλο των Βρετανών (θέμα το οποίο δεν συζητήθηκε καθόλου στις ελληνικές διαδικτυακές αψιμαχίες). Ως προς το πρώτο ζήτημα, πράγματι επισημαίνει τη σχέση μεταξύ σκληρότητας της κρητικής αντίστασης και βιαιότητας των γερμανικών αντιποίνων, εκτιμώντας ότι η πρώτη εξηγεί και εν μέρει (αλλά μόνον εν μέρει) δικαιολογεί τη δεύτερη. Επιπλέον, ο Ρίχτερ επιχειρεί να στηρίξει την εκ μέρους του δικαιολόγηση της στάσης της Βέρμαχτ στο νομικό πεδίο: η αντίσταση των Κρητικών είναι τέτοια που απαλλάσσει τον γερμανικό στρατό από την υποχρέωση τήρησης των κανόνων του δικαίου του πολέμου. Τέλος, δείχνει εκτίμηση προς το πρόσωπο του Κουρτ Στούντεντ, του Γερμανού στρατηγού που ήταν επικεφαλής των δυνάμεων που μετείχαν στην Επιχείρηση Ερμής και οποίος ανέλαβε στη συνέχεια τη στρατιωτική διοίκηση του νησιού. Ο Στούντεντ, όμως, εμπλέκεται σε δύο υποθέσεις που βάσιμα μπορούν να χαρακτηρισθούν ως εγκλήματα πολέμου: την εκτέλεση αμάχων στο Κοντομαρί και την Καταστροφή της Καντάνου.

Richter Battle of CreteΗ Μαχη της Κρητης

 

 

 

 

 

 

 

 

Αρκούν οι παραπάνω απόψεις για να προσαφθεί στον Χ. Α. Ρίχτερ η κατηγορία του ιστορικού αναθεωρητισμού και, ακόμη χειρότερα, να εμφανισθεί ως απολογητής του ναζισμού; Ας επιχειρήσουμε να εξετάσουμε τα δεδομένα με σχετική ψυχραιμία.

Γερμανοί στρατιώτες μπροστά στους τάφους νεκρών συντρόφων τους [πηγή: Bundesarchiv, Bild 141-0848 / CC-BY-SA]

Γερμανοί στρατιώτες μπροστά στους τάφους νεκρών συντρόφων τους [πηγή: Bundesarchiv, Bild 141-0848 / CC-BY-SA]

Πράγματι, οι γερμανικές δυνάμεις στην Κρήτη βρέθηκαν αντιμέτωπες εκτός από τις τακτικές βρετανικές κι ελληνικές δυνάμεις και με μια εξαιρετικά σθεναρή αντίσταση του γηγενούς πληθυσμού. Είναι επίσης γεγονός ότι υπήρξαν και περιπτώσεις βίας που μπορεί να εκπλήττουν δυσάρεστα: πρόκειται για πράξεις τελετουργικής σκύλευσης του νεκρού εχθρού με τον διττό σκοπό του εκφοβισμού των επιζώντων αντιπάλων και της εκδίκησης για την εισβολή στα πατρογονικά εδάφη. Οι πρακτικές αυτές είναι αρχαίες όσο και ο πόλεμος μεταξύ ανθρώπων και ευεξήγητες στο πλαίσιο της συγκεκριμένης ιστορικής συγκυρίας. Η γερμανική αντίδραση, τόσο στην αρχική στάση των Κρητικών όσο και στη συνεχιζόμενη αντίστασή τους, ήταν μια σειρά από αντίποινα βιαιότητας πρωτοφανούς για τη «Δυτική» Ευρώπη. Αντίστοιχα εγκλήματα πολέμου διαπράχθηκαν σε χώρες της Δύσης μόνον προς το τέλος της γερμανικής κατοχής και υπό την πίεση της προέλασης των συμμαχικών δυνάμεων (αφαιρούμε προς το παρόν από την εξίσωση τα μαζικά εγκλήματα πολέμου στο Ανατολικό Μέτωπο, μια και πρόκειται για μια διαφορετική ιστορία που ξεπερνά την πιο νοσηρή ανθρώπινη φαντασία).

Από τη σφαγή στο Κοντομαρί [πηγή: Bundesarchiv, Bild 101I-166-0525-39 / Weixler, Franz Peter / CC-BY-SA]

Από τη σφαγή στο Κοντομαρί [πηγή: Bundesarchiv, Bild 101I-166-0525-39 / Weixler, Franz Peter / CC-BY-SA]

Αποτελεί ιστορικό αναθεωρητισμό η προσπάθεια του Ρίχτερ να εξηγήσει τη βιαιότητα της Βέρμαχτ εμφανίζοντάς την ως αντίδραση στην κρητική αντίσταση; Όχι, γιατί το επιχείρημα δεν είναι νέο: ήταν η κύρια γραμμή άμυνας των Γερμανών στρατιωτικών που κατηγορήθηκαν για εγκλήματα πολέμου στην Κρήτη. Εκτός από παλαιό, το επιχείρημα υπήρξε και αρκετά αποτελεσματικό, τουλάχιστον για εκείνους που αιχμαλωτίστηκαν από τους δυτικούς συμμάχους. Ο Στούντεντ καταδικάστηκε από βρετανικό στρατοδικείο σε πενταετή κάθειρξη για εγκλήματα σε βάρος Βρετανών αιχμαλώτων. Δεν καταδικάστηκε για τα εγκλήματα των οποίων θύματα υπήρξαν άμαχοι, ούτε κι οι Βρετανοί δέχτηκαν το αίτημα έκδοσής του που είχε υποβάλει η Ελλάδα. Τελικά ο Στούντεντ εξέτισε λιγότερα από τρία χρόνια κι αποφυλακίστηκε για «ιατρικούς λόγους» (πέθανε σε ηλικία 88 ετών το 1978). Φαίνεται ότι μόνον η ελληνική δικαιοσύνη καταδίκασε Γερμανούς στρατιωτικούς για εγκλήματα πολέμου στην Κρήτη με θύματα αμάχους: λ.χ. για το Ολοκαύτωμα της Βιάννου καταδικάστηκε το 1947 κι εκτελέστηκε το 1947 στην Αθήνα ο «Χασάπης της Κρήτης» στρατηγός πεζικού Φρίντριχ-Βίλχελμ Μύλλερ (είχε αιχμαλωτισθεί στην Ανατολική Πρωσία από τους Σοβιετικούς οι οποίοι τον εξέδωσαν στην Ελλάδα), Μαζί του εκτελέστηκε, για το σύνολο των γερμανικών εγκλημάτων πολέμου στην Κρήτη, κι ο (αποστρατευθείς λόγω ψυχολογικών προβλημάτων) στρατηγός αλεξιπτωτιστών Μπρούνο Μπρώυερ (αυτός μάλλον από ατυχία και πληρώνοντας κυρίως για τα εγκλήματα άλλων).

Κουρτ Στούντεντ

Κουρτ Στούντεντ

Είναι θεμιτή η στάση ενός ιστορικού, κατά μείζονα λόγο Γερμανού, ο οποίος κρίνει με σχετική επιείκεια τη δράση της Βέρμαχτ; Κατά τη γνώμη μου είναι, εφόσον δεν παραμορφώνει πραγματικά περιστατικά, δεν αλλοιώνει τα ιστορικά στοιχεία και διευκρινίζει με απόλυτη σαφήνεια πότε εκφέρει υποκειμενικές κρίσεις. Σε γενικές γραμμές, οι προϋποθέσεις αυτές μάλλον συντρέχουν στην περίπτωση του βιβλίου του Ρίχτερ (λ.χ. οι επίμαχες απόψεις του παρατίθενται σε χωριστό κεφάλαιο, αφού έχουν εκτεθεί τα γεγονότα). Σε παλαιότερη συνέντευξή του (πριν την έκδοση του βιβλίου για τη Μάχη της Κρήτης), ο Ρίχτερ είχε δηλώσει τα εξής: «Καθόσον με αφορά, παρουσιάζω τα ιστορικά γεγονότα και κατόπιν προσπαθώ να τα ερμηνεύσω. Αυτό που έχει πραγματικά μεγάλη σημασία είναι να παρουσιάσω τα γεγονότα με τέτοιο τρόπο ώστε όποιος τα διαβάσει να έχει τη δυνατότητα να καταλήξει σε συμπεράσματα που ίσως να είναι διαφορετικά από τα δικά μου. Και φυσικά, δεν πρέπει να μας διαφεύγει ένα πράγμα. Δεν υπάρχει μία και μοναδική ιστορική αλήθεια. Αυτή αποτελεί το άθροισμα όλων των αληθινών ιστοριών». Το βιβλίο του απευθύνεται στον στοιχειωδώς πεπαιδευμένο αναγνώστη ιστορικών συγγραμμάτων, ο οποίος μπορεί να φιλτράρει τις απόψεις του ιστορικού, διαχωρίζοντάς τες από τα στοιχεία και κρίνοντας αν θα τις αποδεχθεί ή θα τις απορρίψει.

Τούτου δοθέντος, η υπό κρίση άποψη του Γερμανού ιστορικού δεν είναι δυνατόν να με βρεί σύμφωνο. Όποια κι αν είναι η μορφή αντίστασης σε έναν εισβολέα δεν είναι δυνατόν να δικαιολογήσει τα αντίποινα του δεύτερου που πληρούν τον ορισμό του εγκλήματος πολέμου. Η προσωπική διαφωνία μου, όμως, δεν θα με οδηγήσει σε συνολική απόρριψη του έργου του ιστορικού ούτε στη διατύπωση κατηγοριών (εντός κι εκτός εισαγωγικών).

Είναι θεμιτή η απόφαση του Πανεπιστημίου Κρήτης να τιμήσει έναν ιστορικό με απόψεις αμφιλεγόμενες για αρκετούς: Δεν ξέρω αν μου πέφτει λόγος κι άλλωστε, για λόγους αρχής, τάσσομαι υπέρ της αυτονομίας των ανώτατων εκπαιδευτικών ιδρυμάτων. Υπενθυμίζω, πάντως, ότι η Ελληνική Δημοκρατία είχε ήδη τιμήσει τον Χ. Α. Ρίχτερ, απονέμοντάς του, το 2000, τον Χρυσό Σταυρό του Τάγματος του Φοίνικα.

Είναι θεμιτές οι αντιδράσεις των Κρητικών που αισθάνονται προσβεβλημένοι από τις απόψεις του Γερμανού ιστορικού; Νομίζω πως ναι (ακόμη κι αν θεωρώ υπερβολικό τον τρόπο εκδήλωσής τους). Εφόσον έτσι έκριναν, έχουν κάθε δικαίωμα να εκφράσουν τη διαφωνία τους (εντός λογικών ορίων). Εξακολουθώ πάντως να πιστεύω ότι οι διαφωνία επί ιστορικών θεμάτων πρέπει να εκφράζεται με διαφορετικό τρόπο.

Τι θεωρώ αθέμιτο σε όλη αυτήν την ιστορία; Τις παρεκτροπές κάποιων δήθεν υπερασπιστών του ιστορικού. Μιλώ για εκείνους που δίχως καθόλου αναστολές εξέφρασαν ένα χυδαίο ρατσισμό σε βάρος συλλήβδην των Κρητικών, λατρεύοντας τα πιο απεχθή στερεότυπα και αναγορεύοντας τη συλλογική ευθύνη ως μέτρο υπέρτατης κρίσης. Συνοδεύοντας τις «απόψεις» τους αυτές με θεωρίες περί μάταιου κι επιζήμιου χαρακτήρα της οποιασδήποτε αντίστασης στον κατακτητή δεν υπονόμευσαν μόνο τον υποτιθέμενο στόχο τους, αλλά κι απέδειξαν ότι αδυνατούν να κατανοήσουν θεμελιώδεις αρχές της ηθικής και, φυσικότατα, της Ιστορίας.

Να ελπίσουμε, άραγε, ότι την επόμενη φορά που θα ανακύψει διαμάχη σχετικά με κάποιο σύγγραμμα Ιστορίας θα υπάρξει περισσότερη ψυχραιμία και λογική;

Advertisements

24 thoughts on “Ιστορίες κι αμαρτίες;

    • Καλησπέρα, αγαπητέ Δύτη!

      Ευθύς εξαρχής δεν επιθυμούσα να δώσω συνδέσμους. Η απροθυμία μου αυτή (που οφειλόταν στο ότι προτιμώ να εστιάζω σε απόψεις κι όχι στο πρόσωπο εκείνων που τις εκφέρουν) ενισχύθηκε μετά από κάποια περιστατικά που ακολούθησαν (δεδομένου ότι κατηγορήθηκα πως στοχοποιώ πρόσωπα). 😦

  1. Ψύχραιμη και νηφάλια τοποθέτηση πάνω σε ένα θέμα που, όπως και πολλά άλλα, δυστυχώς γίνεται αφορμή στην Ελλάδα για διάφορες ακρότητες, εντός και εκτός διαδικτύου. Το ερευνητικό αντικείμενο του Ρίχτερ βρίσκεται εκτός της ειδίκευσής μου, σε καθαρά επιστημολογικό, όμως, επίπεδο είναι δύσκολο να μην επισημάνει κανείς την θετικιστικού τύπου αντίληψη του εν λόγω ιστορικού ότι μπορεί να υπάρξει διάκριση ανάμεσα στα δεδομένα και στην ερμηνεία (π.χ. η φράση του: «παρουσιάζω τα ιστορικά γεγονότα και κατόπιν προσπαθώ να τα ερμηνεύσω»). Είναι τουλάχιστον αξιοσημείωτο το ότι θεωρεί πως μπορεί να υπάρξει ουδέτερη παράθεση των γεγονότων και των πηγών, ανεξάρτητα από το εκάστοτε θεωρητικό πλαίσιο (και συνεπώς την όποια ερμηνεία, η οποία υποτίθεται πως ακολουθεί σε ξεχωριστό/ά κεφάλαιο/α). Όσο, τώρα, για το γεγονός ότι ένας μη ναζιστής και αξιόλογος Γερμανός ιστορικός αναπαράγει, όπως ορθά επισημαίνεις, την «κύρια γραμμή άμυνας των Γερμανών στρατιωτικών που κατηγορήθηκαν για εγκλήματα πολέμου στην Κρήτη», νομίζω ότι τα πράγματα εδώ ίσως πράγματι μιλούν από μόνα τους…

    • Ευχαριστώ θερμά για το σχόλιο (που έχει την ιδιαίτερη αξία του, καθώς προέρχεται από ιστορικό, έστω και με σαφώς διαφορετικό ερευνητικό αντικείμενο)! Πολύ σημαντική η μεθοδολογική επισήμανση, καθόσον θίγει ένα από τα πλέον κρίσιμα σημεία της επιστημονικής προσέγγισης των ιστορικών γεγονότων. Κατά τα λοιπά, έχω την αίσθηση ότι οι επί της ουσίας εκτιμήσεις μας συμφωνούν σε μεγάλο βαθμό.

    • «Όσο, τώρα, για το γεγονός ότι ένας μη ναζιστής και αξιόλογος Γερμανός ιστορικός αναπαράγει, όπως ορθά επισημαίνεις, την «κύρια γραμμή άμυνας των Γερμανών στρατιωτικών που κατηγορήθηκαν για εγκλήματα πολέμου στην Κρήτη», νομίζω ότι τα πράγματα εδώ ίσως πράγματι μιλούν από μόνα τους» …
      Αντιπαρέρχομαι το αξιόλογος και μη ναζιστής και σας ρωτάω: Οι επιτιθέμενοι μετονομάζονται σε αμυνόμενους – ιστορική αδεία; Σε άμυνα ήταν οι Γερμανοί στη Κρήτη;;;

      Αλλά το δηλώσατε: Η Μάχη της Κρήτης είναι εκτός του επιστημονικης σας πειθαρχίας οπότε δικαιολογείστε να λέτε όσα λέτε!

      • Εσείς, ωστόσο, δεν δικαιολογείστε. Διότι δεν αντιλαμβάνομαι ακριβώς από ποιο σημείο του ανωτέρω σχολίου μου συμπεράνατε ότι συμμερίζομαι την οπτική του Ρίχτερ. Το αντίθετο ακριβώς: επεσήμανα το ότι ένας ιστορικός που πολιτικά δεν γνωρίζω να συνδέεται (ή να τον συνδέει κάποιος) με την ναζιστική ιδεολογία και που έχει επιστημονικό έργο ακαδημαϊκά αναγνωρισμένο αναπαράγει, παρά ταύτα, την τότε γερμανική-ναζιστική αντίληψη των πραγμάτων. Με άλλα λόγια, το σχόλιό μου υπονοεί μια πολύ πιο αρνητική εικόνα από αυτήν που κι εσείς ακόμα έχετε στο μυαλό σας, στο πλαίσιο της οποίας η σύνδεση με την ναζιστική ιδεολογία δεν είναι απαραίτητος όρος για να αναπαράγει κανείς μια εκδοχή αυτού που ο Μ. Βέμπερ πολύ πριν την περίοδο του ναζισμού περιέγραψε ως ορθολογικότητα (εδώ εν μέρει δικαιολόγηση/νομιμοποίηση) του μέσου.

  2. Χρειαζόμαστε ψύχραιμα σχόλια και το δικο σας ανήκει σίγουρα σε αυτήν την κατηγορία. Αυτό όμως που νομίζω ότι δεν είδα είναι η συζήτηση επί της αρχής. First things first. Η επίθεση των Γερμανών κατά της Κρήτης, και φυσικά όλοι κατακτητικοί πόλεμοι τους οποίους ανέλαβαν, δεν μπαίνουν καθόλου στη ζυγαριά; Δηλαδή ο ιστορικός Richter έχει τυπική και αξιολογιή θέση για το πώς πρέπει να συμπεριφέρονται οι εμπόλεμοι και όχι για το αν η Γερμανία έπρεπε να καταλάβει την Κρήτη; Δίνει όμως ελαφρυντικά στους αλεξιπτωτιστές, επειδή ενεπλάκησαν σε έναν, κατά τη γνώμη του, «καθαρό» και «μη ιδεολογικό» πολέμο και τους θεωρεί «ιδεαλιστές» που έδωσαν το καλύτερο και δεν τους το αναγνωρίζουν. Για να το θέσω διαφορετικά, η επίθεση εναντίον της Κρήτης αποτελεί φυσικό φαινόμενο, ουδέτερη πράξη ή απροκάλυπτη παραβίαση του διεθνούς δικαίου;

    • Δεν νομίζω ότι πρέπει να υπάρχει αμφιβολία για την απάντηση (τουλάχιστον από τη δική μου οπτική): όλες οι αντίστοιχες ενέργειες της ναζιστικής Γερμανίας συνιστούσαν παραβιάσεις του διεθνούς δικαίου. Και μια και ορισμένοι κάτι θα αντιτάξουν, δεδομένου ότι το δημόσιο διεθνές δίκαιο είναι φύσει ατελές (δεσμεύει μόνον όποιον θέλει να δεσμευθεί), θα προσθέσω ότι ήταν και προδήλως αντίθετες προς τις θεμελιώδεις αρχές της ηθικής.

      Μπορώ ωστόσο να αντιμετωπίσω με κατανόηση τη στάση του Γερμανού και το παράπονό του («τους δικούς μας νεκρούς δεν πρέπει να τους κλάψει κανείς;», «όλοι όσοι πολέμησαν ήταν φανατικοί ναζί και αυτουργοί εγκλημάτων πολέμου;»). Κατανοώ τον ατομικό και συλλογικό πόνο. Δεν δικαιολογώ, ούτε κι επιθυμώ να εξαγνίσω πράξεις καταδικαστέες.

      • Ρογήρε, αναρωτιέσαι «τους δικούς μας νεκρούς δεν πρέπει να τους κλάψει κανείς;» Να τους κλάψουν οι μανάδες τους και να αντισταθούν στον επόμενο Χίτλερ που θα τους οδηγησει στα ίδια. Εμείς που σφαχτήκαμε απο αυτούς, που ερήμωσε η χώρα, που μας πήραν αναγκαστικό δάνειο και δεν τον πλήρωσαν ποτέ, εμείς θα τους κλαψουμε;;; Υματρον Παναγία μου με την φιλανθρωπία των Ελλήνων (και είναι και άθεη)!

    • Μα φυσικά είναι δικαίωμα των Γερμανών να αιματοκυλούν την Ευρώπη δις και οδεύουν στο τρις. Τι δουλειά έχουν οι κρητικοί να τους μπαίνουν στα πόδια και μάλιστα με τρόπο ……βάρβαρο.
      Ο ιστορικός κύριος Ρίχτερ – προερχόμενος απο το Κατμαντού, όπου απλώς κάνει μια ιστορική έρευνα ή αναφορά όπως θέλει την ονομάζει κανείς – τα βάζει με τους Αγγλους που αδίκησαν τους Ελληνες.
      Καλά ρε παιδιά έχουμε τρελαθεί τελείως;;;;

      Μπορεί κάποιος να διαστρεβλώνει την αλήθεια όσο θέλει αλλά αυτή είναι μία: Οι Γερμανοί κατέβασαν οπλισμένους μέχρι το λαιμό αλεξιπτωτιστές για να καταλάβουν ένα νησί 4000 χιλιόμετρα μακριά απο την πρωτεύουσά τους και αυτοί οι κάτοικοι είχαν υποχρέωση να υπερασπιστούν με νύχια και με δόντια τον τόπο τους. Το έκαναν βάρβαρα;; Μόνο ένας ηλίθιος μπορεί να επιχειρηματολογεί με αυτόν τον τρόπο ή για να είμαστε σαφείς μόνο ένας Γερμανός!

      Και μέχρις εδώ όλα καλά! Απο Γερμανό ιστορικό που έχει αποφασίσει να αθωώσει την πατρίδα του για όσα έπεραξε όλα τα περιμένει κανείς. Αλλά να τιμάται απο τους σφαγμένους είναι φρικτό! Εχει μόνο γλίτσα και σιχαμάρα!

      • Αγαπητή Ange TA, θα μου επιτρέψεις να σου πω, με όλο το θάρρος, ότι τα σημερινά σχόλιά σου τα έχεις γράψεις υπό το καθεστώς οργής. Κατηγορείς εντελώς άδικα τον Θεόδωρο, ο οποίος ήταν στο σχόλιό του σαφώς επικριτικός έναντι του Ρίχτερ, προσάπτοντάς του και μεθοδολογικές αστοχίες και, πρωτίστως, επί της ουσίας ολισθήματα (αφού υιοθετεί τη γραμμή άμυνας των κατηγορηθέντων για εγκλήματα πολέμου),

        Εάν πρέπει οπωσδήποτε να εξοργιστείς με κάποιον, αυτός είμαι εγώ που υπήρξε πολύ πιο συγκαταβατικός. Όμως, δεν είπα πουθενά, όπως μου προσάπτεις, ότι εμείς πρέπει να κλάψουμε τους νεκρούς Γερμανούς. Σε εισαγωγικά τα είχα τα ερωτήματα. Και, για να σου πω την αλήθεια, δεν βλέπω γιατί θα πρέπει να μου φανεί αλλόκοτο ή παράλογο εκείνοι να θέλουν να θρηνήσουν τους νεκρούς τους.

        Η ευθύνη για το σφαγείο του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου ανήκει στη ναζιστική Γερμανία, όπως και για τα πολλά εγκλήματα πολέμου που διέπραξαν οι στρατιωτικές (και όχι μόνο) δυνάμεις της. Αυτό δεν είναι δυνατό να αμφισβητηθεί, τουλάχιστον όχι από μένα.

        Δεν αποκόμισα την εντύπωση ότι ο Ρίχτερ «αθωώνει την πατρίδα του». Υπάρχει μια απόσταση από το εξηγώ και προσπαθώ εν μέρει να δικαιολογήσω συγκεκριμένες πράξεις. Εάν τα ίδια ακριβώς είχαν γραφεί από Βρετανό ή Γάλλο ιστορικό είμαι βέβαιος ότι οι αντιδράσεις δεν θα είχαν την ίδια ένταση.

        Σε κάθε περίπτωση, κανείς δεν μας υποχρεώνει να εκλάβουμε ως θέσφατα τις απόψεις του κάθε ιστορικού. Κατανοώ ότι το θέμα εμπεριέχει τεράστια συναισθηματική φόρτιση, στοιχείο που εξηγεί τη μορφή των αντιδράσεων, αλλά εξακολουθώ να πιστεύω ότι οι συγκεκριμένες απόψεις θα μπορούσαν να αντιμετωπισθούν με περισσότερη ψυχραιμία, ακόμη κι αν το συμπέρασμα παρέμενε εξίσου απορριπτικό.

  3. Ψύχραιμη και κατατοπιστική ανάρτηση, όχι ότι περίμενα τίποτα λιγότερο από τον αγαπητό Ρογήρο, όμως στο τέλος της ανάγνωσης δεν μπόρεσα ν’ αντισταθώ στον πειρασμό να μεταφέρω την υπόθεση από την Ιστορία στη Νομική. Ας υποθέσουμε πως ένας διαπρεπής νομικός, διεξάγει έρευνα για μια πολύκροτη και διάσημη υπόθεση βιασμού, υπόθεση που έμεινε στα χρονικά τόσο για τη βιαιότητα της επίθεσης, το θύμα βιάστηκε, ακρωτηριάστηκε και κάηκε ζωντανό, όσο και για την εκτέλεση της οικογένειας του θύματος από τους δράστες με την αιτιολογία ότι το θύμα αντιστεκόμενο προκάλεσε εκτεταμένες και εξαιρετικά σοβαρές σωματικές βλάβες στους δράστες καθιστώντας τους μεταξύ άλλων σεξουαλικά ανίκανους. Οι δράστες κάποια στιγμή συλλαμβάνονται και κατά την ακροαματική διαδικασία η υπεράσπιση επικαλείται το ότι το θύμα κυκλοφορούσε προκλητικά ντυμένο και ότι δεν κάθισε ήσυχο να βιαστεί κανονικά αλλά αντιστάθηκε πέραν των ορίων που θα επέτρεπε η επίθεση. Η υπερασπιστική αυτή γραμμή βρίσκει κάποια ευήκοα ώτα και κάποιοι από αυτούς πέφτουν στα μαλακά.
    Έρχεται τώρα ο νομικός αυτός,εγγονός του δικηγόρου υπεράσπισης των δραστών και 68 χρόνια μετά και αφού μας παραθέσει τα γεγονότα και το ισχύον δίκαιο, μας λέει ότι κατά την προσωπική του εκτίμηση το θύμα δεν έπρεπε να φοράει τόσο κοντή φούστα βρε αδερφέ και ότι εντάξει να το βιάσουν πήγανε όχι να το σκοτώσουν δεν ήτανε ανάγκη να προβάλλει και τόση πια αντίσταση. Δικαιολογημένη εν μέρει η οργή των δραστών και η εκτέλεση της οικογένειας του θύματος. Άλλωστε το επιχείρημα δεν είναι νέο, έχει ξαναχρησιμοποιηθεί και με κάποια επιτυχία. Ο νομικός βραβεύεται για την έρευνά του και ο Δικηγορικός Σύλλογος του νομού καταγωγής του θύματος τον καλεί και τον κάνει επίτιμο μέλος. Για την οικονομία της αφήγησης παραλείπω τις αντιδράσεις της οικογένειας του θύματος και αναρωτιέμαι: Πώς ο μέσος αναγνώστης μπορεί να αντιληφθεί ότι η παράθεση των πραγματικών περιστατικών είναι αντικειμενική όταν ο ερευνητής παίρνει θέση στην αφήγηση; Όταν με τον τρόπο αυτό η αντικειμενικότητα της έρευνας τίθεται σε αμφισβήτηση, σε τι ακριβώς έγκειται η αξία της; Όταν η θέση που ενστερνίζεται ο ερευνητής είναι για τον αναγνώστη βαθιά ανήθικη πώς αξιολογείται η αξιοπιστία του και κατ’ επέκταση του έργου του;
    Έχει νόημα να ασχολούμαστε με το αν οι γείτονες του θύματος είχαν δίκιο ή άδικο που εναντιώθηκαν στην απόφαση του ΔΣ;

    Ακούω ήδη τις αντιρρήσεις για την υπόθεσή εργασίας μου, να σημειώσω μόνο ότι για τον δικηγόρο μπορεί και να έβρισκα ένα ελαφρυντικό, για τον ιστορικό κανένα.

    • Χαίρε, αγαπητή Ιμμόρ!

      θα προσπαθήσω να μην επαναλάβω όσα έχω ήδη γράψει στο κείμενο ή απαντώντας στα σχόλια (π.χ. ότι ο Ρίχτερ δεν αθωώνει ακριβώς). Το παράδειγμά σου είναι παραστατικό κι εξαιρετικά ενδιαφέρον, αλλά το ξέρεις ότι άλλο πράγμα η ποινική δίκη (όπου αυτουργός και θύμα είναι φυσικά πρόσωπα, τουλάχιστον στο δικό μας δικαιικό σύστημα) κι άλλο η πολεμική σύγκρουση όπου επιτιθέμενος κι αμυνόμενος είναι σε πρώτη φάση κρατικές οντότητες. Για να το πω απλοϊκά, στον πόλεμο τα θύματα είναι πάντα άνθρωποι, οι αυτουργοί όμως όχι. Πώς να επιμερίσεις τις ευθύνες μεταξύ της άψυχης οντότητας που διατάσσει και του ανθρώπου που εκτελεί; Δεν είναι πάντα απλό. Οι ευθύνες του ατόμου υπάρχουν πάντα, σε κάποιες περιπτώσεις είναι τέτοιες που μεταθέτουν σε εκείνο το βάρος των πράξεων. Σε άλλες, πάλι, τα πράγματα δεν είναι και τόσο σαφή.

      Μεγάλο θέμα και δύσκολο να βρεθεί η απόλυτη αλήθεια που θα το εξηγεί. Ας θυμήσω μόνο την εισαγωγή στην αμέσως προηγούμενη ανάρτηση, όπου και η εξής φράση του Τίμοθυ Σνάυντερ: «Για τον αυτουργό, το έγκλημα είναι ένα στοιχείο της Ιστορίας και όχι η κύρια πλοκή της. Για το θύμα, το έγκλημα είναι η ίδια η Ιστορία». Δεν μας βοηθά στο θέμα του επιμερισμού των ευθυνών, αλλά εξηγεί πολλά για τη στάση που κρατούν απέναντι στα ίδια γεγονότα οι απόγονοι των αυτουργών και των θυμάτων, αντιστοίχως.

      • Αντιχαιρετώ σας! 🙂

        Θα σταθώ μόνο στη διάκριση μεταξύ ποινικού αδικήματος και πολεμικής σύγκρουσης. Κατά τη γνώμη μου η διαφορά υφίσταται μόνο στο πλαίσιο αναζήτησης αποζημίωσης μεταξύ κρατών. Στην πραγματικότητα, (και) τα εγκλήματα πολέμου διαπράττονται τελικά από φυσικά πρόσωπα. Η Μάχη της Κρήτης έχει μια ιδιαιτερότητα επιπλέον καθώς η σκληρότητα της αντίστασης επιδείχθηκε κυρίως από πολίτες οι οποίοι συνεργάστηκαν μεν και βοήθησαν τους Συμμάχους αλλά δεν ήταν σε καμία περίπτωση στρατός. Αλλά και από την πλευρά των επιτιθέμενων τα αντίποινα τα διέταξαν φυσικά πρόσωπα, καμία άψυχη οντότητα δεν διέταξε τίποτα, και τα υπέστησαν φυσικά πρόσωπα. Φυσικά πρόσωπα δικάστηκαν και απαλλάχθηκαν ή καταδικάστηκαν και εκτελέστηκαν αντίστοιχα. Σε συνθήκες πολέμου, όλοι οι συμμετέχοντες έχουν υποχρέωση υπακοής αλλά μέχρι ποιου σημείου τελικά;

        Σε κανένα σημείο δεν υπονόησα ότι ο Ρίχτερ «αθωώνει ακριβώς», άλλωστε αυτό το έργο το έχουν αναλάβει οι απανταχού απολογητές του ναζισμού. Εμένα μου αρκεί και το αθωώνει κάπως, έστω εν μέρει, ας είναι κι όσο πατάει η γάτα για να θεωρήσω τη θέση αντιεπιστημονική και κυρίως επικίνδυνη. Κι αυτό γιατί ο ουσιαστικός προβληματισμός που αναφύεται από την τοποθέτηση του Ρίχτερ είναι μια προσπάθεια, έστω και υπόρρητη, ενός κάποιου συμψηφισμού των εγκλημάτων με την σφοδρότητα της Αντίστασης. Ενός «ναι εντάξει σας σφάξαμε, αλλά φταίγατε κι εσείς λιγάκι», το οποίο δεν ξέρω πόσο απέχει από το «ναι εντάξει, σας κάψαμε αλλά ήσασταν κι εσείς λίγο Εβραίοι (Τσιγγάνοι, κομμουνιστές, ομοφυλόφιλοι κτλ… ).

  4. «Σε κάθε περίπτωση, κανείς δεν μας υποχρεώνει να εκλάβουμε ως θέσφατα τις απόψεις του κάθε ιστορικού». Σωστότατο μεν, αλλά άλλο να σε αναγορεύουν επίτιμο διδάκτορα, κι άλλο να γεμίζεις τα μονόστηλα ή τα δίστηλα της Καθημερινής…

    Αν και διαβάζοντας την ανάρτηση – και μην έχοντας πρόσβαση στο ίδιο το βιβλίο – έχω την εντύπωση ότι για μια ακόμη φορά το επιζητούμενο είναι η μπηχτή στους Συμμάχους, υπογείως και με άλλη αφορμή, και όχι (τόσο) ο επιμερισμός ευθυνών στον υπό κατοχή λαό της Κρήτης (βλ. τη φασαρία που’χε γίνει με την μάχη του Βερολίνου κλπ). Ίσως τζάμπα ηλεσκοτώνονται οι δυο πλευρές, άλλος εξαργυρώνει τη μπάνκα.

  5. Ρότζερ, δε μ’ αρέσει αυτό το κείμενο… (με επιφύλαξη όμως, δεν ξέρω ούτε το βιβλίο ούτε τις συζητήσεις στις οποίες αναφέρεσαι)

    Όπως διαβάζω τον Ρίχτερ πίσω από τις γραμμές του κειμένου σου, o τύπος μού θυμίζει αυτή τη φρίκη της Daily Mail που βάζει τον Χο Τσι Μιν ανάμεσα στους μεγαλύτερους φονιάδες του 20ου αιώνα. Πράγματι, μπορεί να πει κάποιος ότι ο θείος Χο συνετέλεσε στον θάνατο τόσων πολιτικών του αντιπάλων. Αυτό που εγώ λέω είναι: «Σκατά στα μούτρα σας, Γάλλοι κι Αμερικάνοι, δεν είχατε καμιά δουλειά στο Βιετνάμ. Εσείς χρεώνεστε αυτούς τους θανάτους, τη σκλήρυνση του ΚΚΒ, τον εμφύλιο που δημιουργήσατε σ’ αυτούς τους ανθρώπους». ΚΑΜΙΑ συζήτηση για τα εγκλήματα του Χο Τσι Μιν αν δεν έχει αφετηρία την πειρατεία Γάλλων κι Αμερικάνων, δεν θα νομιμοποιήσουμε τώρα την αποικιοκρατεία.

    Παρομοίως, δεν θα νομιμοποιήσουμε και την εισβολή στην Κρήτη. Διότι κάπως έτσι διαβάζω τον Ρίχτερ πίσω από τις γραμμές του κειμένου σου, ότι «ως ένα βαθμό» ήταν θεμιτή η εισβολή, αρκεί οι επιτιθέμενοι να μη διαπράξουν εγκλήματα πολέμου, να σεβαστούν διεθνώς καθιερωμένους κανόνες εμπλοκής, να τηρήσουν τους κανόνες του δικαίου του πολέμου και τέτοια παναγιωτοκονδυλικά (ή, ξέρω γω, καρλ-σμιτικά).

    Αν, όπως λες, οι Κρητικοί αντέδρασαν, εγώ είμαι με τους Κρητικούς. Αν είπαν και μια κουβέντα παραπάνω, η ευθύνη είναι 1% των Κρητικών και 99% του Ρίχτερ.

  6. Κάτι ακόμα: δεν είναι παράλογο οι Γερμανοί να θέλουν να θρηνήσουν τους νεκρούς τους. Ούτε οι Αμερικάνοι τους βετεράνους τους. Αρκεί να πάρουν το σωστό μάθημα από αυτό. Να έχουν την ωριμότητα και να παραδεχτούν ότι οι άνθρωποί τους έπεσαν θύματα εγκληματικής προπαγάνδας. Και να τους συγκρίνουν με τους σωστούς ήρωες. Αν μιλάμε για το Βιετνάμ, με τον Μοχάμεντ Άλι: «δεν πάω να πολεμήσω, δεν έχω τίποτα με τους Βιετναμέζους». Αν μιλάμε για τη ναζιστική Γερμανία, με τον Paul Tillich, που είπε όταν ανέλαβε ο Χίτλερ: «αυτή δεν είναι η Γερμανία που ήξερα κι αγάπησα, δεν είναι η χώρα μου πλέον, φεύγω».

    Αυτοί είναι οι σωστοί ήρωες.

  7. Έχω καθυστερήσει να απαντήσω, αλλά δεν ήθελα να το κάνω επαναλαμβάνοντας τα ίδια και τα ίδια. Κι έπειτα, αν η υπόθεση σάς προκαλεί κάποια δυσφορία, έχω αρχίσει κι εγώ να προβληματίζομαι αν τελικά φταίει ο Ρίχτερ ή το πώς εγώ προσπάθησα να εκθέσω τα πράγματα. Δυστυχώς, δεν έχω βέβαιες απαντήσεις.

    Ιμμόρ, ναι φυσικά πρόσωπα δικάζονται και καταδικάζονται για εγκλήματα πολέμου, αλλά εσύ δεν πιστεύεις ότι υπάρχει διαφορά από τις κλασσικές περιπτώσεις απονομής ποινικής δικαιοσύνης; Ότι κάποιες φορές τα πράγματα είναι αρκετά μπερδεμένα; Έπειτα, δεν είμαι βέβαιος ότι ο Ρίχτερ επιχειρεί μια δικαιολόγηση/ αθώωση τόσο μεγάλης κλίμακας ώστε να φτάνει ως τον ναζισμό ή την ευθύνη για τον πόλεμο. Εμένα μου δημιουργεί την εντύπωση ότι κρίνει ενέργειες προσώπων σε ένα πολύ στενότερο πλαίσιο [και ξαναλέω ότι διαφωνώ με τα συμπεράσματά του].

    ΑΤΜ: ναι, σαφώς κι υπάρχε διαφορά στις δύο περιπτώσεις του παραδείγματος.

    Είναι τελικά το μείζον η καταδίκη του βρετανικού παράγοντα; Και σε ποιο πλαίσιο; Προσωπικά, έχω την υποψία ότι ο Ρίχτερ είναι πιο επικριτικός προς τους Βρετανούς από τον μέσο όρο των ιστορικών ακριβώς επειδή έχει μελετήσει τον παρεμβατισμό τους στην ελληνική Ιστορία του 20ού αι. Αλλά, πάλι κάνω το λάθος να αναζητώ ψυχολολογικές ερμηνείες που είναι από τη φύση τους επισφαλείς και δυνάμει παραπλανητικές.

    Πάντως ο Χίτλερ είναι γνωστό ότι ήταν μέγας θαυμαστής των Βρετανών (με τους οποίους ονειρευόταν να μοιραστεί την κυριαρχία στην Ευρώπη και τον κόσμο): το αγαπημένο του παράδειγμα, η έμπνευσή του, ήταν η βρετανική αυτοκρατορία των Ινδιών («πώς μια χούφτα πολεμιστών κυρίαρχης φυλής κατόρθωσαν να επιβληθούν σε εκατοντάδες εκατομμύρια ιθαγενών»),

    Ηλία, μη μου θυμίζεις το αίσχος της Μέιλ. Κλασσική περίπτωση άρθρου με πρωταρχικό σκοπό να δείξει ότι ένας είναι ο εχθρός, ο κομμουνισμός. Πετάμε και τους ναζί για ξεκάρφωμα (και τους Βιντέλα και Πινοτσέτ στο τέλος εντελώς του καταλόγου και με μειωμένα νούμερα, ενώ για κάποιους άλλους τα έχουμε φουσκώσει). Και θα συμφωνήσω μαζί σου στο ότι τελικά οι επιπτώσεις της αποικιοκρατίας ήταν ασύλληπτες και συνεχίζουμε να τις πληρώνουμε ως ανθρωπότητα ακόμη και σήμερα (και θα τις πληρώνουμε κι αύριο). Και συμφωνώ ότι οι ήρωες είναι μάλλον άνθρωποι σαν κι αυτούς που αναφέρεις (κι άλλοι ακόμη που ξέμειναν στα δύσκολα μέσα στη δίνη του πολέμου, κατάφεραν όμως να διατηρήσουν την ανθρωπιά τους). Μιλά, όμως, ο Ρίχτερ για ήρωες; Δεν το νομίζω. Διάβασε όποτε μπορέσεις το επίμαχο βιβλίο και πες μου μετά τι εντυπώσεις τελικά θα έχεις αποκομίσει.

  8. Όσο καταλαβαίνω πίσω από τις γραμμές του κειμένου σου, ψυχανεμίζομαι ότι αυτός ο Ρίχτερ είναι φάση «ρεαλισμός»: Παναγιώτης Ήφαιστος, Παναγιώτης Κονδύλης (όλοι το ίδιο όνομα έχουν;), Καρλ Σμιτ κ.λπ. Δηλαδή, κάποιος που έτρωγε πολύ ξύλο από τον μπαμπά του όταν ήταν μικρός, και μεγαλώνοντας δικαιώνει αυτό το ξύλο με γενικεύσεις περί της «φύσης του ανθρώπου», του «ανταγωνισμού», της «ισχύος» κ.λπ. Πες μου ποιον φόβο αγάπησες πάλι.

    Είναι έτσι; Πώς τον λεν αυτόν τον Ρίχτερ στο μικρό; Μήπως Παναγιώτη;

  9. Την προηγούμενη εβδομάδα μάθαμε ότι ο γερμανός ιστορικός Χάιντς Ρίχτερ, διώκεται από τον εισαγγελέα Ρεθύμνου, με βάση τις διατάξεις του αντιρατσιστικού νόμου, για τα όσα έγραψε στο βιβλίο του Η Μάχη της Κρήτης (το οποίο μεταφράστηκε το 2011 στα ελληνικά), καθώς συγκεκριμένες αναφορές στο βιβλίο του συνιστούν «άρνηση εγκλημάτων του ναζισμού σε βάρος του κρητικού λαού με εξυβριστικό περιεχόμενο». https://enthemata.wordpress.com/2015/03/29/richter/

  10. Η εντύπωσή μου είναι ότι η άσκηση δίωξης κατά του Γερμανού ιστορικού είναι παντελώς αστήρικτη ακόμη και βάσει του «αντιρατσιστικού», δεδομένου ότι δεν πληρούται η αντικειμενική και υποκειμενική υπόσταση των αδικημάτων που προβλέπει ο νόμος αυτός. Σε κάθε περίπτωση πρόκειται για γεγονός εξαιρετικά δυσάρεστο που θέτει σε κίνδυνο την ελευθερία γνώμης και έκφρασης των ιστορικών. Φαντάζομαι ότι στο τέλος θα επικρατήσει η λογική. Αλλά δεν υπήρχε κανένας απολύτως λόγος να πάρουμε αυτό το μονοπάτι. 😦

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s