Περί Σωκράτους

Μια κι έγινε λόγος για τη στάση του Σωκράτη κατόπιν της καταδίκης του… [Κ. Δουζίνας «Η ανθρωπότητα γεννιέται με ανυπακοή… Ο Σωκράτης παραβιάζει την ορθοδοξία της Αθήνας και πεθαίνοντας βάζει τον θεμέλιο λίθο της φιλοσοφίας»/ Π. Μανδραβέλης «ο Σωκράτης με την απόφασή του να πιει το κώνειο, παρά την καταφανώς άδικη απόφαση του δικαστηρίου, ήθελε να διδάξει στους νέους την αξία της υποταγής στους νόμους της Δημοκρατίας»], οφείλω να ομολογήσω ότι το ζήτημα της αποτίμησης της στάσης αυτής υπερβαίνει τις δυνατότητές μου. Όχι μόνο γιατί κρίνω ότι οι γνώσεις μου περί φιλοσοφίας δεν είναι ικανοποιητικές αλλά και γιατί τα στοιχεία που διαθέτουμε δεν είναι επαρκή. Γνωρίζουμε τον Σωκράτη του Πλάτωνα κι εκείνον του Ξενοφώντα κι εύλογα μπορεί να αναρωτηθεί κανείς αν πρόκειται για το ίδιο πρόσωπο. Δεν μας λείπουν μόνον οι αντικειμενικές μαρτυρίες για το πρόσωπο, αλλά και για τα ουσιώδη πραγματικά περιστατικά και τις ειδικές συνθήκες της υπόθεσης της δίκης και των όσων ακολούθησαν.

Ίσως θα ήταν πιο δόκιμο να επιχειρήσουμε να απαντήσουμε το αντίστροφο ερώτημα. Όχι δηλαδή να ερμηνεύσουμε ψυχολογικά τη στάση του προσώπου (εγχείρημα εξαιρετικά δυσχερές ακόμη και για σύγχρονά μας γεγονότα,πόσο μάλλον για κάτι που συνέβη πριν 2.400 χρόνια) αλλά να εξηγήσουμε τους λόγους για τους οποίους η Αθηναϊκή Δημοκρατία καταδίκασε τον φιλόσοφο.

Καταρχάς, πρέπει να λάβουμε υπόψη τις ιδιαιτερότητες της υπό κρίση περίπτωσης: μια πόλη που μόλις έχει περάσει μια διπλή τραυματική εμπειρία, έναν καταστροφικό πόλεμο που τελειώνει με ταπεινωτική ήττα και την κατάλυση του δημοκρατικού πολιτεύματος εξαιτίας της τυραννίας των Τριάκοντα. Κι ένα πρόσωπο που ποτέ δεν έκρυψε τις φιλίες του με διάφορους ολιγαρχικούς και την εχθρότητά του προς το πληγωμένο κι εύθραυστο πολίτευμα.

Υπό τις συνθήκες αυτές, μια εύλογη ερμηνεία είναι η εξής: η αναγκαία ομόνοια μετά την αποκατάσταση της δημοκρατίας επετεύχθη χάρη μέσω μιας γενικής αμνηστίας η οποία συνεπαγόταν κι απαιτούσε για να καταστεί αποτελεσματική μια αντίστοιχη καθολική αμνησία. Η διδασκαλία του Σωκράτη παραβίαζε επομένως τις αναγκαίες προϋποθέσεις για την εδραίωση και διατήρηση της κοινωνικής ειρήνης. Περισσότερο από κάποια συγκεκριμένη κατηγορία, η τελική καταδίκη του ήταν αποτέλεσμα της περιρρέουσας ατμόσφαιρας.

Για περισσότερα, θα άξιζε να ανατρέξει κανείς στο, εξαιρετικά ενδιαφέρον, πρόσφατο βιβλίο του Paulin Ismard «L’Evénement Socrate», εκδ. Flammarion, 2013 (παρουσίαση στη Monde και στο L’Histoire).

[Facebook, 25 Οκτωβρίου 2013]

 

Αλλαγή φρουράς

Η σφυγμομέτρηση της ημέρας – Απορίες της Popaganda (22.10.2013)

«Τι λέτε κι εσείς, Ρογήρε, θα συνεχίσει ο κύριος Ζαν Κλοντ Γιουνκέρ την θητεία του ως πρωθυπουργός του Λουξεμβούργου

Ρ: «Το ερώτημα όσον αφορά τις προχθεσινές βουλευτικές εκλογές στο Λουξεμβούργο ήταν διττό. Αφενός, θα συνέχιζε να είναι πρωθυπουργός ο Ζαν-Κλωντ Γιουνκέρ, ο οποίος κατέχει το αξίωμα αυτό από το 1995, και θα παρέμενε στην εξουσία το κόμμα του, το CSV (Λαϊκό Χριστιανοσοσιαλιστικό Κόμμα), το οποίο μετείχε σχεδόν σε όλες τις μεταπολεμικές κυβερνήσεις, πάντα ως πρώτο κόμμα; Αφετέρου, θα σηματοδοτούσε η αναμέτρηση αυτή μεταστροφή της πολιτικής του Μεγάλου Δουκάτου προς πιο φιλελεύθερη ή νεοφιλελεύθερη κατεύθυνση;

Ως προς το δεύτερο σκέλος του ερωτήματος μπορούμε ήδη να δώσουμε καταφατική απάντηση, επισημαίνοντας πάντως ότι η μεταστροφή αυτή θα είναι όλως μετριοπαθής. Το Λουξεμβούργο έχει μακρά παράδοση ως προς το κράτος κοινωνικής πρόνοιας ώστε να την απεμπολήσει τόσο εύκολα. Όσον αφορά, όμως, το πρώτο σκέλος, θα πρέπει να περιμένουμε τις διεργασίες και διαπραγματεύσεις για τον σχηματισμό κυβέρνησης. Το CSV, ένα κεντροδεξιό χριστιανοδημοκρατικό κόμμα κλασσικής κοπής εξακολουθεί να είναι με διαφορά η μεγαλύτερη πολιτική δύναμη της χώρας. Υπέστη, όμως, απώλειες, χάνοντας 3 έδρες και περισσότερες από 4 ποσοστιαίες μονάδες σε σχέση με τις εκλογές του 2009 (23 και 33,68 % έναντι 26 εδρών και 38,04 μονάδων, αντιστοίχως). Οι σοσιαλδημοκράτες του LSAP, οι οποίοι προκάλεσαν τις πρόωρες εκλογές αποχωρώντας από την κυβέρνηση συνασπισμού με το CSV, έμειναν στάσιμοι στις 13 έδρες (με μικρές απώλειες του ύψους του 1,28 %). Μεγάλοι κερδισμένοι της αναμέτρησης υπήρξαν οι φιλελεύθεροι του Δημοκρατικού Κόμματος (DP) που αύξησαν το ποσοστό τους κατά 3 και πλέον μονάδες, φθάνοντας το 18,25 %, και απέσπασαν 4 έδρες παραπάνω (13). Σε πτώση οι Πράσινοι που έχασαν μια έδρα, πέφτοντας στις 6, όπως και το υπερσυντηρητικό ADR (3 έδρες). Κερδισμένο από τους μικρομεσαίους, το κόμμα της ριζοσπαστικής Αριστεράς (Déi Lénk) που διπλασίασε τις έδρες του (2 από 1), χάνοντας μάλιστα την τελευταία στιγμή μια τρίτη έδρα, κι ανέβασε το ποσοστό του σχεδόν στο 5 %.

Υπό τις παρούσες συνθήκες, οι πιθανότητες είναι δύο. Είτε θα συνεχίσει το κυβερνά το CSV, με πιθανότερο κυβερνητικό εταίρο τους φιλελεύθερους, είτε θα σχηματιστεί ένας παράδοξος τριμερής κυβερνητικός συνασπισμός που θα περιλαμβάνει τους φιλελεύθερους, τους σοσιαλδημοκράτες και τους οικολόγους. Κατά της πρώτης εκδοχής συνηγορούν οι άσχημες εμπειρίες του Γιουνκέρ από την τελευταία φορά που είχε συγκυβερνήσει με το DP (1999-2004) και η προφανής επιθυμία κάποιων Λουξεμβούργιων πολιτικών να δουν τον έως τώρα πρωθυπουργό να αποχωρεί από την εθνική πολιτική σκηνή. Ωστόσο, η δεύτερη εκδοχή αποτελεί επιλογή εξαιρετικά υψηλού κινδύνου: τρία κόμματα συνεννοούνται δυσκολότερα απ΄ ό,τι δύο, πόσο μάλλον όταν τα προγράμματα και οι ιδεολογίες τους εμφανίζουν σημαντικές διαφορές. Προς το παρόν, η μπάλα βρίσκεται στην κατοχή των φιλελεύθερων που πρέπει να ανοίξουν τα χαρτιά τους και να διαλέξουν.

Ανεξαρτήτως, πάντως, των προσεχών εξελίξεων, θα πρέπει οπωσδήποτε να επισημανθεί και η, ασύλληπτη για τον Έλληνα πολίτη, ιδιαιτερότητα της εκλογικής διαδικασίας. Πρόκειται για τη λεγόμενη ανάμειξη της ψήφου (panachage). Καθόσον γνωρίζω, το Λουξεμβούργο είναι το μόνο κράτος που εφαρμόζει το σύστημα αυτό σε βουλευτικές εκλογές. Η χώρα διαιρείται σε 4 εκλογικές περιφέρεις, στις οποίες οι βουλευτές εκλέγονται αναλογικά. Ο εκλογέας δεν ψηφίζει καταρχήν κόμμα, αλλά υποψήφιο. Μπορεί να βάλει τόσους σταυρούς όσες και οι έδρες της περιφέρειάς του. Στην περιφέρεια Κέντρου, όπου και η πρωτεύουσα, έχει π.χ. 21. Μπορεί να σταυρώσει 21 υποψηφίους από όποιον κομματικό σχηματισμό επιθυμεί (suffrage nominatif)! Το καταλαβαίνει κανείς βλέποντας και το ψηφοδέλτιο: δεν είναι ανά κόμμα, αλλά ενιαίο και περιλαμβάνει τόσα φύλλα όσοι και οι συνδυασμοί. Αν αγαπά πολύ κάποιον υποψήφιο, ο εκλογέας μπορεί να τον διπλοσταυρώσει! Θα του απομένουν αντίστοιχα 19 σταυροί. Θεωρητικά, μπορεί να διπλοσταυρώσει 10 υποψηφίους (και να του μείνει κι ένας μονός σταυρός για έναν ενδέκατο)! Υπάρχει και η δυνατότητα να σημειώσει την κεφαλίδα ενός συνδυασμού: τότε θεωρείται ότι εγκρίνει συνολικά τον συνδυασμό, κάθε υποψήφιος του οποίου παίρνει κι από ένα σταυρό (suffrage de liste). Τα κόμματα συνιστούν φυσικά στους ψηφοφόρους να προτιμούν τη λύση της ψήφου στον συνδυασμό συνολικά. Αλλά στην πράξη, οι προτιμήσεις των εκλογέων είναι μάλλον διαφορετικές.

BettelΥΓ: όπως δείχνουν οι τελευταίες εξελίξεις, βαίνουμε τελικά προς τον σχηματισμό τριμερούς κυβερνητικού συνασπισμού (σοσιαλδημοκράτες, φιλελεύθεροι, πράσινοι), με πρωθυπουργό των αρχηγό των φιλελευθέρων και δήμαρχο της Πόλης του Λουξεμβούργου Ξαβιέ Μπεττέλ. Θα βιώσουμε πιθανότατα το παράδοξο να μη μετέχει στην κυβέρνηση το κόμμα που πήρε με διαφορά τις περισσότερες ψήφους και πρωθυπουργός να γίνεται ο αρχηγός του τρίτου σε δυναμικότητα κόμματος!»

[Δημοσιεύθηκε στο Popaganda, στις 22 Οκτωβρίου 2013]

Περί βίας

Η επικινδυνότητα του γενικού αφορισμού

Εκ των πραγμάτων αποδεικνύεται ότι η βία αποτελεί διαχρονικό στοιχείο των ανθρώπινων κοινωνιών, είτε στο εσωτερικό τους είτε στις μεταξύ τους σχέσεις. Είναι επίσης σαφές ότι, γενικά κι αφηρημένα, δεν μπορεί να υπάρξει διάκριση μεταξύ «καλής» και «κακής» βίας. Εξ ορισμού η άσκηση βίας αποτελεί δυσάρεστη και απευκταία κατάσταση.

Η πραγματικότητα, εντούτοις, είναι πολύ πιο σύνθετη. Τούτο διαπιστώνεται και βάσει των όχι λίγων προσπαθειών να δικαιολογηθούν μορφές βίας. Για τη σημαντικότερη από αυτές, τον πόλεμο, πολλοί και διάφοροι, τουλάχιστον από την εποχή του Αυγουστίνου της Ιππώνος (τέλη 4ου αιώνα), έχουν επιχειρήσει να θεμελιώσουν θεωρητικά την έννοια του «δίκαιου πολέμου», εξηγώντας τις αναγκαίες προς τούτο προϋποθέσεις.

Κατ’ αναλογία και όσον αφορά τις σχέσεις εντός ορισμένης κοινωνίας, είναι γενικά αποδεκτό ότι, υπό όρους, υφίσταται νομίμως ασκούμενη βία από τα ειδικώς εντεταλμένα όργανα της Πολιτείας. Ομοίως, η άσκηση βίας ως νόμιμη άμυνα αποτελεί λόγο που αίρει τον αξιόποινο χαρακτήρα πράξης. Επιπροσθέτως, δεν πρέπει να λησμονούμε ότι στη δικαιολόγηση της βίας υπεισέρχεται κι ένας μεταβλητός παράγοντας: η ταυτότητα του εκάστοτε φορέα εξουσίας. Έτσι, πράξεις αντίστασης σ’ ένα δικτατορικό καθεστώς, οι οποίες θα αντιμετωπιστούν από αυτό ως παράνομη άσκηση βίας, θα δικαιολογηθούν μετά την αποκατάσταση της δημοκρατίας.
Για τους λόγους αυτούς, αφορισμοί όπως «καταδικάζω τη βία απ’ όπου κι αν προέρχεται» στερούνται τελικά νοήματος. Εκτός των άλλων, ενδέχεται να υπονοούν μια αυθαίρετη εξομοίωση πράξεων εντελώς ανομοιογενών που δεν έχουν καν την ίδια βαρύτητα:  βία ασκούμενη στο πλαίσιο ένοπλης σύγκρουσης (μεταξύ κρατικών οντοτήτων ή εμφύλιας), υπέρβαση ορίων από όργανα της πολιτείας, οργανωμένη πολιτική βία, τρομοκρατία, διάχυτες “μαζικές” ταραχές, παρεκτροπές στο πλαίσιο διαδηλώσεων ή ενεργειών περιβαλλοντικού ακτιβισμού κ.ο.κ.

Ο γενικός αφορισμός καθίσταται δε κατά μείζονα λόγο αλυσιτελής στις περιπτώσεις κατά τις οποίες υπαγορεύεται αποκλειστικά από πολιτικές (αν όχι αμιγώς κομματικές) σκοπιμότητες. Δεν εκφέρεται επειδή αποσκοπεί στην καταπολέμηση της βίας, αλλά επειδή στοχεύει στην εξουδετέρωση πολιτικών αντιπάλων. Υπό τους όρους αυτούς, καταλήγει να είναι επικίνδυνος για την πολιτειακή ομαλότητα και την κοινωνική ειρήνη.

[συμμετοχή στο αφιέρωμα του ιστότοπου Popaganda στο θέμα της βίας (21 Οκτωβρίου 2013) – στους συμμετέχοντες είχε τεθεί το εξής ερώτημα: «Η βία είναι συστατικό κομμάτι κάθε κοινωνίας; Κι αν ναι, πώς θα την ορίζατε»; Στο 1ο μέρος απάντησαν: ελληνάκι, Άκης Γαβριηλίδης, Niemands Rose, OldBoy, Ρογήρος και το Βυτίο/ Στο 2ο μέρος (23 Οκτωβρίου 2013): Χρ. Κάσδαγλης, Μιχ. Κωνσταντάτος, Ανδρ. Πετρουλάκης, Δημ. Κ. Ψυχογιός και Θοδ. Ρακόπουλος]

Ιστορία ενός δουκάτου που ήταν κάποτε πτωχό, πλην όμως τίμιο

Ήταν κάποτε μια κομητεία ανάμεσα στις Αρδέννες και τον Μοζέλλα… όχι ασήμαντη, όχι πολύ σπουδαία. Οι άρχοντές της γίνονται όλο κι ισχυρότεροι. Αποκτούν εδάφη δεξιά κι αριστερά. Κάποια στιγμή φτάνουν στο σημείο να ανέβουν στον θρόνο της Αγίας Γερμανικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Αλλά έχουν πλέον φύγει. Η έδρα τους είναι τώρα στην Πράγα, περιφέρονται στη Μεσευρώπη, έχουν να ασχοληθούν με ζητήματα πολύ σημαντικότερα από τον τόπο καταγωγής τους. Άλλοι ισχυροί πρόκειται να ενδιαφερθούν για αυτόν. Κάποιοι από αυτούς θα πάρουν από τον Οίκο του Λουξεμβούργου και τον αυτοκρατορικό θρόνο και τα πατρογονικά εδάφη.

Κι έτσι η κομητεία πέφτει στα χέρια των Αψβούργων. Για πολλά χρόνια στον κλάδο των Αψβούργων της Ισπανίας, από τον 18ο αιώνα και μετά σ’ αυτόν της Αυστρίας. Έχεις, όμως, κι έναν ισχυρό και βουλιμικό γείτονα που τον λένε Γαλλία. Κι έτσι το Λουξ κάνει κάτι εμφανίσεις στα εδάφη της, π.χ. επί Λουδοβίκου ΙΔ΄ και κυρίως με τη Γαλλική Επανάσταση και τον Ναπολέοντα.

Τι γίνεται, όμως, όταν ο Ναπολέοντας πάθει το Βατερλώ του; Έ, τότε οι μεγάλες δυνάμεις συσκέπτονται στη Βιέννη και, μεταξύ πολλών άλλων, αποφασίζουν να δημιουργήσουν ένα μεγάλο ενιαίο κράτος των Κάτω Χωρών με Ολλανδία, Βέλγιο και Λουξ και να το δώσουν στον Γουλιέλμο του Οίκου της Οράγγης και του Νασσάου. Ωραία όλα αυτά, αλλά έχουν υπολογίσει χωρίς τους Βέλγους που τους τη βάρεσε να γίνουν ανεξάρτητοι και λένε στον Γουλιέλμο πάρε τα κουβαδάκια σου κι άμε να παίξεις αλλού, τη Βρυξέλλα μας δεν θα την πειράξεις!

Τι να κάμει κι ο Γουλιέλμος, γυρνά στις Χάγες και στα Αμστελόδαμα και μένει με το Λουξ αμανάτι καμιά τετρακοσούρα χιλιόμετρα μακριά από τα σύνορά του. Επειδή κι οι Μεγάλοι συνειδητοποιούν ότι το όλο πράμα είναι ελαφρώς ξεκούδουνο, λένε κοινός μονάρχης μεν ο Γουλιέλμος, αλλά το Λουξ να είναι κράτος χωριστό από τις Κάτω Χώρες. Κι έτσι πορευόμαστε ως το τέλος του 19ου. Αλλά λησμόνησα να σας πω τα πιο σοβαρά: καλοί οι Ολλανδοί μονάρχες, αλλά το μεγάλο παιχνίδι παίζεται αλλού. Στον έλεγχο από τις δυνάμεις του ευρύτερου γερμανικού χώρου. Στην «προστασία» από τους Αψβούργους και σ’ αυτήν που παρέχουν οι Χοεντσόλλερν της Πρωσσίας, που εξακολουθούν να διατηρούν στρατιωτική φρουρά στο Λουξεμβούργο!

Και για μια φορά ακόμη, η τύχη του «Μεγάλου Δουκάτου» θα κριθεί στη Μεσευρώπη. Κάπου στις πεδιάδες της Βοημίας, στη Σάντοβα (1866), οι Πρώσοι θα δώσουν οριστικό τέλος στην ηγεμονία των Αμψούργων στον γερμανικό χώρο. Και θα τους αντικαταστήσουν πλήρως στον ρόλο του προστάτη του μικρού, πτωχού και τίμιου Λουξεμβούργου. Κι ως νέοι άτυποι επικυρίαρχοι θα πουν: καιρός να τελειώνουμε μ’ αυτήν την ανοησία του ολλανδικού θρόνου. Η ευκαιρία θα δοθεί το 1890 με τον πρόωρο θάνατο του Γουλιέλμου Γ΄, που δεν είχε αποκτήσει αρσενικό παιδί. Για τους μοντέρνους Ολλανδούς πά ντε προμπλέμ, θα κάνουμε βασίλισσα τη γλυκυτάτη Γουλιελμίνη. Στο Λουξ, όμως, λέει, το πράγμα κόμπλαρε, διότι κάποιοι υποστήριξαν ότι εκεί ίσχυε ακόμη ο αρχαίος νόμος των Σάλιων Φράγκων και δεν είναι δυνατό να δώσουμε τον θρόνο σε γυναίκα. Οπότε, ο θρόνος μας επήγε στα χέρια ενός ελάσσονος κλάδου του βασιλικού Οίκου του Νασσάου. Το πόσο μούφα ήταν η ιστορία αυτή, το καταλάβαμε σύντομα, διότι ο Μέγας Δουξ Γουλιέλμος του Λουξεμβούργου πέθανε κι αυτός χωρίς διάδοχο αρσενικό, μόνο που τότε είπανε, «δεν πειράζει γκάις, καλή και η Μαρία-Αδελαΐδα και να τα ξεχάσουμε τα παλιά, δεν είμεθα οπισθοδρομικοί άνθρωποι εμείς».

Κι έτσι, πάντα πτωχό, πλην τίμιο και κυρίως ανεξάρτητο, πορεύτηκε το Λουξεμβούργο. Μεταξύ δύο μεγάλων που έλεγαν πως ήταν καλύτερα να το αφήσουν στην ησυχία του, γιατί αλλιώς μπορεί ο αντίπαλος να δυνάμωνε υπερβολικά. Βέβαια, στους πολέμους οι αντιστάσεις κάμπτονται, δεν είναι τώρα ώρα για ηθικές και υπολογισμούς, ο δυνατότερος τα τρώει όλα. Και νάσου η Γερμανία που καταβροχθίζει το Δουκάτο και τις δυο φορές, παιδιά του Ράιχ και του μεγάλου γερμανικού έθνους είναι κι αυτά, αμαρτία απ’ το θεό να τ’ αφήσουμε αλύτρωτα. Ιστορία βεβαίως γνωρίζετε, δεν χρειάζεται να σας πω εγώ τι έπαθε η Γερμανία σε δύο παγκόσμιους πολέμους… κι άφησε το Λουξάκι ήσυχο κι ανεξάρτητο πλέον.

Κι έγιναν κι οι Ευρωπαϊκές Κοινότητες και είδαν πλέον όλοι ότι, να, δεν έχει μόνο πατάτες, αγελάδες και ρημαγμένα φρούρια αυτό το μέρος, είναι ουδέτερο και κοντά σε όλους μας, γιατί να μην το κάνουμε κι έδρα κάποιων ευρωπαϊκών οργανισμών. Και ευτύχησε η χώρα να έχει και μερικούς πολιτικούς που βλέπανε λίγο μακρύτερα απ’ τον ίσκιο τους και σκέφτηκαν γιατί να μην την εκμεταλλευτούμε τη φάση, να κάνουμε το Λουξ τραπεζικό κι επιχειρηματικό κέντρο, να πέσει και το φράγκο, να έχουμε και μεις μπέμπες και μερτσέντες κι άουντι και να τρώμε φιλέτα Ροσσίνι σε ρεστωράν γαλλικά;

Και γίναν όλα αυτά και ζήσαμε εμείς καλά… κι αυτοί καλύτερα!

[Ξεκίνησε σαν σχόλιο στο Facebook, κάτω από ανάρτηση σχετική με τις βουλευτικές εκλογές στο Λουξεμβούργο, για να γίνει αυτοτελές ποστ στις 19 Οκτωβρίου 2013 – Στην παρούσα μορφή δημοσιεύθηκε στο Portal στις 21 Οκτωβρίου]

Αδικίες της Ιστορίας

Άδικη που είναι η Ιστορία, στον έναν δίνει έξι πόδια αγγλικής γης, άντε και κάτι παραπάνω, και στον άλλο ολόκληρο βασίλειο

Όταν στις 5 Ιανουαρίου 1066 πέθαινε άκληρος ο Άγγλος μονάρχης Εδουάρδος, το βασίλειο βρέθηκε με τρεις διεκδικητές. Ο Χάρολντ γιος του Γκόντγουιν, κόμης του Γουέσσεξ, ήταν ο εκλεκτός της συνέλευσης των Σαξόνων ευγενών. Η αδελφή του είχε παντρευτεί τον Εδουάρδο. Επιπλέον, ο Χάρολντ ισχυριζόταν ότι πριν πεθάνει ο βασιλιάς τού είχε υποσχεθεί το στέμμα. Ο Γουλιέλμος ο Νόθος, δούκας της Νορμανδίας, είναι μικρανεψιός της Έμμας, μητέρας του Εδουάρδου. Υποστηρίζει κι αυτός ότι ο εκλιπών μονάρχης του είχε υποσχεθεί το βασίλειο της Αγγλίας. Ο τρίτος μνηστήρας του θρόνου, ο Χάραλντ της Νορβηγίας, επικαλείται μια συμφωνία που είχε συνάψει ο θείος του, o Μάγκνους ο Καλός, με τον Δανό μονάρχη Κανούτο Γ΄, την εποχή που ο δεύτερος βασίλευε και στην Αγγλία.

Πρώτος αποβιβάστηκε σε αγγλικό έδαφος ο Χάραλντ που συνάντησε τη σκληρή μοίρα του στο Στάμφορντ Μπριτζ, στις 25 του Σεπτέμβρη. Η χαρά του Χάρολντ για τον θρίαμβό του κράτησε πολύ λίγο. Στις 28-29 Σεπτεμβρίου, ο δούκας της Νορμανδίας αποβιβαζόταν με τον στρατό του στα νότια παράλια του νησιού για να στρατοπεδέψει στο Χάστινγκς (Χέιστινγκς για τους εραστές της ορθής αγγλικής προφοράς) του Σάσσεξ. Εκεί περίμενε τον αντίπαλό του και το εξαντλημένο στράτευμά του. Ο Χάρολντ πληροφορήθηκε τα νέα στις 2 Οκτωβρίου και κινήθηκε βιαστικά προς τα νότια. Συγκέντρωσε όσες δυνάμεις μπορούσε και εγκατέλειψε το Λονδίνο στις 11 για να συναντήσει τον νορμανδικό στρατό. Το βράδυ της 13ης, οι Νορμανδοί ιχνηλάτες ανέφεραν στον δούκα τους ότι οι αγγλικές δυνάμεις βρισκόταν πολύ κοντά.

Την επομένη επρόκειτο να δοθεί μεταξύ ισοδύναμων στρατών μια από τις πιο αμφίρροπες μάχες της Ιστορίας. Κράτησε από την αυγή ως το σούρουπο και κατά τη διάρκειά της η επικράτηση άλλαξε χέρια κάμποσες φορές. Η πρώτη επέλαση του νορμανδικού ιππικού αποκρούστηκε από τους Σάξονες κι ο Γουλιέλμος αναγκάστηκε να επέμβει στην καρδιά της μάχης για να αποτρέψει τη συντριβή. Το άλογό του πληγώνεται κι ο δούκας σωριάζεται στο έδαφος. Μεταξύ των Νορμανδών κυκλοφορεί η φήμη ότι ο Γουλιέλμος είναι νεκρός, κάτι που τον αναγκάζει να βγάλει το κράνος του για να δουν οι στρατιώτες του ότι είναι ζωντανός.

Στη δεύτερη φάση της μάχης, οι Νορμανδοί προσποιούνται ότι υποχωρούν και κατορθώνουν να παρασύρουν τους Σάξονες, των οποίων η παράταξη χάνει τη συνοχή τους. Τότε ο Γουλιέλμος χωρίζει το σώμα των τοξοτών του και σφυροκοπεί τον εχθρό από δύο πλευρές. Το τελικό χτύπημα το δίνει το ιππικό που διαλύει το κέντρο του αντιπάλου. Οι Νορμανδοί ιππότες φτάνουν μέχρι το σημείο που βρίσκεται ο Χάρολντ και τον σκοτώνουν. Η μάχη έχει οριστικά κριθεί.

Για τον Γουλιέλμο, εκτός από το βασίλειο της Αγγλίας, η Μάχη του Χάστινγκς θα του χαρίσει ένα επιβλητικό προσωνύμιο. Για την Αγγλία η νορμανδική επικράτηση σηματοδοτεί την έναρξη μιας μακράς περιόδου κατά την οποία θα διαφεντεύουν το νησί γαλλόφωνοι μονάρχες κι ευγενείς. Οι συνέπειες της μάχης είναι δύσκολο να υποτιμηθούν. Από αυτήν ίσως ξεκινά η παράδοξη σχέσης αγάπης μίσους ανάμεσα στο νησί και τη Γηραιά Ήπειρο, ανάμεσα στη Γαλλία και την Αγγλία. Η τεράστια συμβολή της γαλλικής στη διαμόρφωση της γλώσσας που επρόκειτο να εξελιχθεί στα σύγχρονα αγγλικά. Και μια σειρά από αξιοπρόσεκτες διοικητικές μεταρρυθμίσεις. Φαντάζομαι ότι στο δικό μας ΥπΟικ θα ήθελαν πολύ να έχουν στη διάθεσή τους κάτι σαν το Domesday Book, απογραφή, κτηματολόγιο και περιουσιολόγιο μαζί.

Η εκστρατεία του Γουλιέλμου κι η καθοριστική μάχη έχουν απαθανατιστεί στην Ταπισσερί του Μπαγιέ, πιθανότατα το μεγαλύτερο «κόμικ» όλων των εποχών.

[Facebook, 14 Οκτωβρίου 2013]

Δύσμοιροι Ναΐτες!

Σαν σήμερα, πριν από 706 χρόνια.

Αυγή της Παρασκευής, 13ης Οκτωβρίου 1307. Μια από τις μεγαλύτερες σκευωρίες της Ιστορίας τίθεται σε εφαρμογή. Βάσει μυστικών διαταγών του βασιλιά της Γαλλίας Φιλίππου του Ωραίου, οι οποίες είχαν δοθεί ένα μήνα πριν, συλλαμβάνονται όλα τα μέλη του στρατιωτικού θρησκευτικού τάγματος των Ναϊτών και κατάσχονται όλα τα περιουσιακά στοιχεία του. Ο Γουλιέλμος του Νογκαρέ, έμπιστος σύμβουλος και σφραγιδοφύλακας του βασιλιά, συλλαμβάνει ο ίδιος στο Παρίσι τον Ιάκωβο του Μολαί, μάγιστρο του τάγματος.

Οι κατηγορίες είναι όλες χαλκευμένες (βλασφημία, ειδωλολατρία, ομοφυλοφιλικές σχέσεις μεταξύ των μελών του τάγματος, διάφορες παραβάσεις του εκκλησιαστικού δικαίου). Αυτό που ενοχλεί είναι ότι οι Ναΐτες αποτελούν σημαντικό φορέα πολιτικής, στρατιωτικής και οικονομικής εξουσίας. Μετά από χρόνια φυλακίσεων και βασανιστηρίων η υπόθεση θα τελειώσει με την εκτέλεση των επικεφαλής του τάγματος που αρνήθηκαν να παραδεχθούν την «ενοχή» τους.

Αυτό που αξίζει να επισημανθεί είναι η αμέλεια και η αφέλεια που επέδειξε η ηγεσία του τάγματος, μια και δεν έδωσε τη δέουσα προσοχή στις φήμες για το αριστοτεχνικό χτύπημα που ετοίμαζε ο Γάλλος βασιλιάς. Ο Μολαί δεν μπορούσε να φανταστεί ότι θα συνέβαινε κάτι τέτοιο. Είχε παραβλέψει και τη βουλιμία του Φιλίππου για εξουσία και πλούτη και το γεγονός ότι το Τάγμα των Πτωχών Ιπποτών του Χριστού του Ναού του Σολομώντος είχε πλέον χάσει την ίδια τη νομιμοποιητική του βάση: μετά την πτώση του Αγίου Ιωάννη της Άκρας (1291) και το οριστικό τέλος των σταυροφορικών κρατών της Συρίας-Παλαιστίνης, οι Ναΐτες δεν είχαν πλέον λόγο ύπαρξης στα μάτια της ευρωπαϊκής κοινής γνώμης.

Ίσως και να ήταν λογικό για μια οργάνωση που στρατολογούσε τα μέλη της στους κύκλους της μεσαίας και κατώτερης αριστοκρατίας και δεν διέθετε διανοούμενους ή αρκετούς ανθρώπους ικανούς να προβλέψουν τις πολιτικές εξελίξεις.

Πάντα μια σκευωρία επιτυγχάνει αν το θύμα της δεν ικανό όχι μόνο να υποψιαστεί την ύπαρξή της, αλλά και να την αποκρούσει έγκαιρα (σε επίπεδο τόσο ουσιαστικό όσο και επικοινωνιακό).

[Facebook, 13 Οκτωβρίου 2013]

Παγκόσμια ηγεμονία και προσωπικά δεδομένα

Εάν η κατάσταση της αμερικανικής οικονομίας αποτελεί αντικείμενο συζητήσεων, την ώρα που το Δημόσιο των ΗΠΑ ακροβατεί για να αποφύγει το ενδεχόμενο χρεοκοπίας, εάν η αμερικανική στρατιωτική ισχύς αντιμετωπίζεται από κάποιους σαν «ξεπερασμένο μέσο επιβολής», η ηγεμονία της υπερδύναμης δεν μπορεί να τεθεί σοβαρά εν αμφιβόλω όταν οι ΗΠΑ ελέγχουν κατά τρόπο σχεδόν απόλυτο τις νέες τεχνολογίες και ιδίως αυτές που σχετίζονται με τη διάδοση της πληροφορίας. Επικοινωνούμε αυτή τη στιγμή στο πλαίσιο ενός ΜΚΔ που ανήκει σε εταιρία εδρεύουσα στην Καλιφόρνια, διατηρούμε ιστολόγιο χάρη σε κάποιον πάροχο από τις ΗΠΑ, χρησιμοποιούμε αμερικανικές μηχανές διαδικτυακής αναζήτησης και αμερικανικό λογισμικό. Όλες αυτές οι καλές εταιρίες χρησιμοποιούν τα προσωπικά δεδομένα μας με μόνους περιορισμούς αυτούς (τους λίγους) που τους επιβάλλει η νομοθεσία της πολιτείας της έδρας τους και η ομοσπονδιακή νομοθεσία των ΗΠΑ.

Από την πλευρά της, η νομοθεσία της ΕΕ για την προστασία προσωπικών δεδομένων είναι ξεπερασμένη (το σώμα της ανάγεται στη δεκαετία του 1990, δηλ. στην προ της διάδοσης του Διαδικτύου εποχή) και μάλλον όχι ιδιαιτέρως ικανή για να προστατεύσει τους Ευρωπαίους χρήστες του Διαδικτύου. Εκτός της υστέρησης ως προς την παρακολούθηση των συχνά ραγδαίων τεχνολογικών εξελίξεων, η νομοθεσία αυτή πάσχει και για έναν πρόσθετο λόγο: ο τότε νομοθέτης είχε παραβλέψει ότι το κρίσιμο ζήτημα για την αποτελεσματική προστασία θα ήταν αυτό του εφαρμοστέου δικαίου. Οι αμερικανικές εταιρίες οχυρώνονται πίσω από τη νομοθεσία της έδρας τους (ή την επίσης ευνοϊκή για τα συμφέροντά τους νομοθεσία της χώρας έδρας της ευρωπαϊκής θυγατρικής τους) για να αποκρούσουν την εφαρμογή ενωσιακών κανόνων προστασίας του χρήστη. Θα θυμάστε ίσως την περίπτωση του ΦΜΠ στη Γερμανία: το ΜΚΔ ζητούσε συστηματικά από τους Γερμανούς χρήστες να διατηρούν λογαριασμούς μόνο με την πραγματική ταυτότητά τους, μολονότι η γερμανική νομοθεσία ρητώς επιτρέπει τη χρήση του Διαδικτύου με ψευδώνυμο. Όταν χρήστης προσέφυγε στην αρχή προστασίας προσωπικών δεδομένων του ομόσπονδου κράτους της κατοικίας του (Σλέσβιχ-Χολστάιν), το ΦΜΠ επικαλέστηκε την αμερικανική και την (άκρως «φιλελεύθερη») ιρλανδική νομοθεσία.

Ο μόνος αποτελεσματικός τρόπος για την προστασία του Ευρωπαίου χρήστη είναι φυσικά το να καταστεί εφαρμοστέο το ενωσιακό δίκαιο από τη στιγμή που η εταιρία, ανεξαρτήτως έδρας, απευθύνεται σε Ευρωπαίους καταναλωτές και παρέχει υπηρεσίες εντός της Ευρώπης. Αυτό θα μπορούσε να γίνει πολύ απλά με τον χαρακτηρισμό των σχέσεων ως συμβατικών και την εφαρμογή του αντίστοιχου κανονισμού για το εφαρμοστέο δίκαιο στις συμβατικές ενοχές. Μπορεί βεβαίως να γίνει και με ειδική προς τούτο νομοθεσία, όπως επέλεξε και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή η οποία έχει ετοιμάσει μια ογκώδη δέσμη για τη μεταρρύθμιση της ενωσιακής νομοθεσίας περί προστασίας των προσωπικών δεδομένων.

Το σχέδιο αυτό αντιμετωπίζει διαρκή εμπόδια. Κάποια κράτη μέλη δεν θέλουν να γίνει κάτι που θα στεναχωρήσει τον υπερατλαντικό εξάδελφο ή προστάτη ούτε να χάσουν τον επικερδή μεταπραττικό τους ρόλο. Παρά την αισιοδοξία της επιτρόπου Ρέντινγκ, η οποία πιστεύει ότι η δέσμη θα έχει εγκριθεί εντός του έτους, εύλογοι είναι οι φόβοι για υποχωρήσεις της τελευταίας στιγμής που θα ξεδοντιάσουν το φιλόδοξο σχέδιο.

Επομένως, όταν ανησυχείτε για την προστασία των προσωπικών δεδομένων σας υπάρχουν αποτελεσματικότεροι τρόποι αντίδρασης από την επικόλληση του γνωστού κειμένου (που αν ακολουθηθούν οι οδηγίες του το μόνο αποτέλεσμα θα είναι να μη μπορούν να δουν τις φωτογραφίες που αναρτάτε οι δικοί σας φίλοι). Μπορείτε να υποστηρίξετε την πρωτοβουλία της Επιτροπής (ακόμη κι αν για δικούς σας λόγους δεν τη συμπαθείτε ).

[Ανάρτηση στο Facebook (8 Οκτωβρίου 2013) – δημοσιεύθηκε στον ιστότοπο ToPortal στις 10 Οκτωβρίου 2013]