Ιωάννης ΚΒ΄


Στις 7 Αυγούστου του 1316, εκλέγεται πάπας με το όνομα Ιωάννης ΚΒ΄ ο Ιάκωβος Ντυέζ, γιος εύπορου εμποροβιοτέχνη από την Καόρ της νοτιοδυτικής Γαλλίας. Σε μια περίοδο που σημαδεύεται από έντονες πολιτικές κι εκκλησιαστικές διαμάχες (προβλήματα διαδοχής στον γαλλικό θρόνο και τέλος της δυναστείας των Καπετιδών, διαφωνίες για την έδρα της παπικής εξουσίας, αποσχιστικές τάσεις σε εκκλησιαστικά τάγματα κ.λπ.), χρειάστηκαν να περάσουν πάνω από 2 χρόνια από τον θάνατο του Κλήμεντος Ε΄ για να εκλεγεί νέος πάπας. Και πάλι, η εκλογή είχε θεωρηθεί από το Κογκλάβιο συμβιβαστική λύση: επιλέγοντας έναν 72χρονο, που αντιμετωπιζόταν απλώς σαν δύστροπος γέροντας, οι καρδινάλιοι πίστευαν ότι είχαν εκλέξει έναν μεταβατικό πάπα που θα τους άδειαζε σύντομα τη γωνιά. Μόνο που ο Ιάκωβος Ντυέζ/Ιωάννης επρόκειτο να παραμείνει στην Αγία Έδρα για 18 ολόκληρα χρόνια.

Για τους περισσότερους από εμάς, ο Ιωάννης ΚΒ΄ είναι ο πάπας που αναφέρεται στο κατά Έκο «Όνομα του Ρόδου». Χωρίς να εμφανίζεται αυτοπροσώπως στο μυθιστόρημα, η μορφή του κυριαρχεί όχι μόνο στις συζητήσεις μεταξύ παπικής αντιπροσωπείας κι αντιπροσωπείας του Τάγματος των Φραγκισκανών, αλλά και στους διαλόγους μεταξύ Άντσο του Μελκ και Γουλιέλμου του Μπάσκερβιλλ.

Η παπική θητεία του Ιωάννη υπήρξε αμφιλεγόμενη, αλλά οπωσδήποτε σημαντική ως προς τις συνέπειές της.

– Καθόρισε με τρόπο κατ’ ουσίαν θεσμικό την Αβινιόν ως έδρα της παπικής εξουσίας.
– Αντιμετώπισε επιτυχώς το θεολογικό/πολιτικό πρόβλημα που προκαλούσαν οι παρεκκλίνουσες τάσεις που είχαν εκδηλωθεί στο Τάγμα των Φραγκισκανών υπέρ της δογματικής άποψης περί πενίας του Ιησού και συνακόλουθα της Εκκλησίας. Ξεκινώντας ως θεολογική θέση μιας συνιστώσας των Φραγκισκανών (Πνευματικοί), η άποψη αυτή έτυχε της υποστήριξης (για λόγους μάλλον πολιτικής, τόσο εκκλησιαστικής όσο και γενικότερης) του γενικού μαγίστρου του Τάγματος, του Μιχαήλ της Τσεζένας, και (για αμιγώς πολιτικούς λόγους) του Γερμανού αυτοκράτορα Λουδοβίκου της Βαυαρίας (σύμβουλος αμφοτέρων υπήρξε ο γνωστός και μη εξαιρετέος Γουλιέλμος του Όκκαμ). Στη διαμάχη αυτή, ο πάπας αναδείχθηκε καθαρά νικητής στα σημεία, τόσο έναντι του αυτοκράτορα όσο και του Τάγματος.
– Υπήρξε ο πρώτος πάπας που στράφηκε κατά της μαγείας και μαγγανείας, εξομοιώνοντάς τες με αιρέσεις (υπάρχει λογική εξήγηση, επί προσωπικού).
– Ομοίως καταδίκασε με διάταγμα την αλχημεία, μολονότι του αποδίδονται παραδόξως δύο αλχημιστικά συγγράμματα.
– Δημιούργησε τον πρώτο παπικό αμπελώνα (φέρνοντας μάλιστα και ειδικούς οινολόγους κι αμπελουργούς από τη γενέτειρά του). Τα διάφορα Châteauneuf-du-pape του τα χρωστάμε.

Τα εμβλήματά του και μνεία του ονόματός του μπορούμε να διακρίνουμε και σήμερα στην αψίδα της εκκλησίας της Παναγίας του Κάστρου στην παλιά πόλη της Ρόδου.

[Facebook, 6 Αυγούστου 2013]

Advertisements

Κάννες

Οι άλλες Κάννες…

Με το δικό μας ημερολόγιο η ημέρα εκείνη θα ήταν η 2α Αυγούστου του 216 π.Χ. Η ημέρα του ευφυέστερου επιτεύγματος τακτικής στην παγκόσμια στρατιωτική Ιστορία. Βρισκόμαστε στα χρόνια του Β΄ Καρχηδονιακού Πολέμου. Ο Αννίβας είναι ήδη σε ιταλικό έδαφος και έχει κερδίσει τις πρώτες νίκες του κατά των Ρωμαίων.

Για τη Ρώμη έχει φτάσει η ώρα να απαλλαγεί μια και καλή από αυτόν τον κίνδυνο. Μια στρατιά 80 χιλιάδων και πλέον ανδρών, με επικεφαλής τους δύο υπάτους εκείνης της χρονιάς, τον Γάιο Τερέντιο Βάρρωνα και τον Λεύκιο Αιμίλιο Παύλο, είχε κινηθεί προς τα νότια για να συντρίψει τις ετερόκλητες δυνάμεις του Καρχηδόνιου στρατηγού, που τις αποτελούσαν Φοίνικες, Ίβηρες, Βαλιαρείς, Κέλτες, Λίβυοι και Νουμίδες. Οι δύο στρατιές συναντήθηκαν κοντά στις Κάννες της Απουλίας.

Ο Αννίβας ήξερε ότι οι Ρωμαίοι είχαν διπλάσεις δυνάμεις πεζικού από εκείνον. Εάν είχε κάποιο πλεονέκτημα αυτό ήταν το αξιόμαχο ιππικό του. Και πάλι, όμως, δεν ήταν αρκετό για να του δώσει σοβαρές πιθανότητες επικράτησης. Αποφάσισε, λοιπόν, να καταφύγει σε ένα εξαιρετικά τολμηρό και ανορθόδοξο στρατήγημα που επρόκειτο να του χαρίσει την αιωνιότητα και τον θαυμασμό όλων των επόμενων γενεών στρατιωτικών. Τοποθέτησε στο κέντρο τα πιο αδύναμα στοιχεία του στρατεύματός του και το ανέπτυξε σε μήκος έτσι που ν’ αποτελεί μια μακριά λεπτή γραμμή. Ενίσχυσε τα άκρα του όπου και τοποθέτησε το ιππικό του: στο αριστερό κέρας, δίπλα στον Αύφιδο ποταμό, έβαλε τους Ίβηρες και τους Κέλτες ιππείς και στο δεξί τους Νουμίδες. Έπειτα προέταξε το αδυνατισμένο κέντρο του ώστε να έρθει πρώτο σε επαφή με τον εχθρό. Οι Ρωμαίοι έπεσαν στην παγίδα. Συναντώντας μικρή αντίσταση άρχισαν να εισχωρούν στις δυνάμεις του αντιπάλου. Μόνο που η παράταξη του καρχηδονιακού στρατεύματος δεν έμεινε στατική. Πήρε τη μορφή ημισέληνου με τα άκρα να ανεβαίνουν και σιγά-σιγά να κυκλώνουν τον εχθρό. Όσο οι ρωμαϊκές λεγεώνες είχαν κάποιο χώρο αντιστέκονταν. Γρήγορα, όμως, διαπίστωσαν ότι είχαν κυκλωθεί. Ακολούθησε η σφαγή τους. Στο πεδίο της μάχης έπεσαν ίσως 75 χιλιάδες άνδρες. Ανάμεσά τους οι δύο ύπατοι της προηγούμενης χρονιάς κι ο ένας από τους δύο υπάτους του -216, ο Λεύκιος Αιμίλιος Παύλος (ο άπειρος κι ενθουσιώδης Βάρρων κατόρθωσε να διαφύγει).

«οἱ δὲ Ῥωμαῖοι μέχρι μὲν ἐμάχοντο κατὰ τὰς ἐπιφανείας στρεφόμενοι πρὸς τοὺς κεκυκλωκότας, ἀντεῖχον· ἀεὶ δὲ τῶν πέριξ ἀπολλυμένων, καὶ κατὰ βραχὺ συγκλειόμενοι, τέλος αὐτοῦ πάντες, ἐν οἷς καὶ Μάρκος καὶ Γνάιος, ἔπεσον, οἱ τὸ πρότερον ἔτος ὕπατοι γεγονότες, ἄνδρες ἀγαθοὶ καὶ τῆς Ῥώμης ἄξιοι γενόμενοι κατὰ τὸν κίνδυνον. κατὰ δὲ τὸν τούτων φόνον καὶ τὴν συμπλοκὴν οἱ Νομάδες ἑπόμενοι τοῖς φεύγουσι τῶν ἱππέων τοὺς μὲν πλείστους ἀπέκτειναν, τοὺς δὲ κατεκρήμνισαν ἀπὸ τῶν ἵππων. ὀλίγοι δέ τινες εἰς Οὐενουσίαν διέφυγον, ἐν οἷς ἦν καὶ Γάιος Τερέντιος ὁ τῶν Ῥωμαίων στρατηγός, ἀνὴρ αἰσχρὰν μὲν τὴν ψυχὴν ἀλυσιτελῆ δὲ τὴν ἀρχὴν τὴν αὑτοῦ τῇ πατρίδι πεποιημένος».

Η επικράτηση του Αννίβα ήταν συντριπτική. Ο τρόμος που επικράτησε στην ίδια τη Ρώμη απερίγραπτος. Αν ο Καρχηδόνιος αποφάσιζε να βαδίσει κατά της Αιώνιας Πόλης ίσως η Ιστορία να είχε γραφεί με διαφορετικό τρόπο. Δεν το έπραξε και τελικά το πλήρωσε. Όπως λέγεται ότι του είχε πει κάποτε ένας από τους στρατηγούς του, ο Μαάρβας (φοιν.: Μαχαρμπάλ): «Οι θεοί δεν χαρίζουν ποτέ στον ίδιο άνθρωπο όλες τις ικανότητες. Εσύ, Αννίβα, γνωρίζεις πολύ καλά πώς να κατακτάς τη νίκη στο πεδίο της μάχης, δεν έχεις όμως ιδέα για το πώς μπορείς να την εκμεταλλευτείς στη συνέχεια».

[Facebook, 1η Αυγούστου 2013]