Γράμματα από το Σταλινγκράντ

Εκτός από καθοριστικής σημασίας νίκη επί των δυνάμεων του ναζισμού, τη Μάχη του Σταλινγκράντ τη θεωρούσα πάντα ένα ανθρώπινο δράμα ασύλληπτου μεγέθους. Το όνομα κι η στρατηγική σημασία της πόλης έκανε τους ηγέτες των δύο αντιπάλων να πιστεύουν με εμμονή ότι ο έλεγχός της αποτελούσε τον σημαντικότερο στόχο του πολέμου. Η εμμονή αυτή είχε ως αποτέλεσμα ανθρώπινες απώλειες που ξεπερνούν κάθε λογική. Για τους τελικούς θριαμβευτές Σοβιετικούς, οι απώλειες σε νεκρούς και τραυματίες ξεπέρασαν το εκατομμύριο. Για τους Γερμανούς, οι αντίστοιχοι αριθμοί ξεπερνούσαν σαφώς τις 500.000. Χωρίς να ξεχνάμε τις απώλειες αυτών που κι η ίδια η Ιστορία δεν καταδέχτηκε να καταγράψει: των συμμάχων της ναζιστικής Γερμανίας, που τόσο συχνά είχαν ως μόνο ρόλο αυτόν της τροφής για τα κανόνια του αντιπάλου, Ούγγρων, Ρουμάνων κι Ιταλών.

Ξεχνώντας τους καλούς και τους κακούς της Ιστορίας, είναι αδύνατο να μη διακρίνει κανείς στη μοίρα της 6ης Στρατιάς του Πάουλους όλα τα χαρακτηριστικά μιας αρχαιοελληνικής τραγωδίας. Πολιορκητές, κατακτητές, πολιορκημένοι και τελικά φριχτά νικημένοι, οι στρατιώτες της βάδισαν σε μια Κάθαρση της οποίας το μέγεθος ήταν αντίστοιχο της σκληρότητας της σύγκρουσης. Ήταν περισσότεροι από 250.000, αλλά μόνο 6.000 από αυτούς επέζησαν του πολέμου και της αιχμαλωσίας. Ναι, ήταν εισβολείς. Πολέμησαν για λογαριασμό του πλέον φριχτού κι απάνθρωπου καθεστώτος που γνώρισε η Ιστορία. Κι, όμως, το δράμα τους συγκινεί. Κι όχι μόνο γιατί πλήρωσαν με τη ζωή τους τη συμμετοχή σ’ έναν πόλεμο που ξεκίνησε η ίδια τους η χώρα. Άλλωστε πόσοι είχαν πραγματικά κάποια επιλογή; Πόσοι πίστευαν κάτι διαφορετικό από το ότι πολεμούσαν για την πατρίδα τους, ιδανικό που οι κρατούσες αντιλήψεις της εποχής εμφάνιζαν ως το ύψιστο; Το δράμα τους δεν είναι άλλο από αυτό του απλού ανθρώπου που γίνεται πιόνι στη δίνη των ιστορικών γεγονότων.

Το 1950 δημοσιεύθηκε στην τότε Δυτική Γερμανία, ένα βιβλίο που περιείχε επιστολές τις οποίες είχαν γράψει άνδρες της 6ης Στρατιάς κατά τη διάρκεια της πολιορκίας. Έφερε τον τίτλο «Τελευταία Γράμματα από το Σταλινγκράντ». Μολονότι η αυθεντικότητα των επιστολών αμφισβητήθηκε, η κρατούσα άποψη τάσσεται υπέρ της γνησιότητάς τους. Σε κάθε περίπτωση, το περιεχόμενό τους είναι τόσο συγκλονιστικό που ξεπερνά την όποια διαμάχη αυτού του είδους.

Ο στρατάρχης Πάουλους παραδίδεται στους Σοβιετικούς

Ο στρατάρχης Πάουλους παραδίδεται στους Σοβιετικούς

«Αυτό εδώ θα είναι το τελευταίο γράμμα μου για πολύ καιρό, ίσως και για πάντα. Λένε πως αύριο θα απογειωθεί το τελευταίο αεροπλάνο από αυτόν τον θύλακο. Η κατάσταση είναι πια απελπιστική. Οι Ρώσοι βρίσκονται τρία χιλιόμετρα μακριά από την τελευταία μας αεροπορική βάση κι όταν χαθεί κι αυτή ούτε ποντίκι δεν θα μπορεί να ξεφύγει από εδώ πέρα, πόσο μάλλον εγώ».

«Ακριβώς δίπλα μου είναι ξαπλωμένος ένας στρατιώτης από το Μπρεσλάου που έχασε το ένα χέρι και τη μύτη του. Μόλις μου είπε ότι δεν πρόκειται να χρειαστεί άλλο μαντήλι. Όταν τον ρώτησα τι θα κάνει έτσι και χρειαστεί να κλάψει, μου αποκρίθηκε: «Κανείς εδώ πέρα, κι ανάμεσά τους βέβαια εσύ κι εγώ, δεν θα έχει πια την ευκαιρία να ξανακλάψει. Πολύ σύντομα άλλοι θα κλαίνε για μας»».

«Βαδίσαμε κατόπιν διαταγών, πυροβολήσαμε κατόπιν διαταγών, πεινάσαμε κατόπιν διαταγών, πεθάναμε κατόπιν διαταγών. Θα μπορούσαμε να έχουμε ξεφύγει εδώ και πολύ καιρό, μόνο που οι μεγάλοι στρατηγοί δεν έχουν ακόμη συμφωνήσει. Σύντομα θα είναι πολύ αργά, αν δεν είναι ήδη. Το μόνο βέβαιο είναι ότι θα ξαναβαδίσουμε κατόπιν διαταγών. Κατά πάσα πιθανότητα προς την αρχικά καθορισμένη κατεύθυνση, αλλά δίχως όπλα και υπό διαφορετική διοίκηση».

Χρειάζεται άραγε να προφέρουμε και πάλι τον ιερό αφορισμό; «Ποτέ ξανά!».

Advertisements

5 thoughts on “Γράμματα από το Σταλινγκράντ

  1. Την ιστορία την ανακαλύπτουμε τελικά ενήλικες, Σκέφτομαι καμιά φορά πόσο «σοφή» είναι η στείρα διδασκαλία της στα σχολεία- πόσο «επικίνδυνους» ανθρώπους θα έφτιαχνε ακόμη και αν αφηγούνταν έστω τα δεινά των πολέμων ως δεινά και όχι ως τίμημα του όποιου αγώνα.

    • Αγαπητέ Βιβλιοθηκάριε,
      είχα κι εγώ ενδοιασμούς για το αν θα έπρεπε να ποστάρω κάτι που δείχνει τους στρατιώτες της Ναζιστικής Γερμανίας ως τα θύματα ενός δράματος (έστω ενός δράματος που έθεσε σε κίνηση η χώρα τους), σε μια εποχή που αλωνίζουν οι διάφοροι χρυσαυγίτες. Τους υπερνίκησα σκεφτόμενος ότι ως ενήλικοι ξέρουμε να διακρίνουμε. Η ιστορία καταδεικνύει τον παραλογισμό του πολέμου, τη συντριβή της ανθρώπινης ύπαρξης από αυτόν.

      Για τη σχολική διδασκαλία της Ιστορίας δεν έχω κατηγορηματική άποψη. Δεν ξέρω σε ποια ηλικία και με ποιους όρους μπορεί να αποδειχθεί πιο επικίνδυνη ή να συμβάλει στην ανάπτυξη ευαισθησίας και κριτικής σκέψης. Πολύ μεγάλο ζήτημα για να το αναπτύξω σε ένα σχόλιο…

    • Χρόνια πολλά κι από μένα! Ενδιαφέρον είναι και το άρθρο του Spiegel από το 1949: Die letzten Stalingrad-Briefe. Αν καταλαβαίνω καλά, υποτίθεται ότι τα γράμματα τα συνέλεξε ο γερμανικός στρατός κι ετοιμάστηκε η έκδοση βιβλίου, η οποία όμως μπλοκαρίστηκε από τον Γκαίμπελς. Μπορεί μετά το τέλος του πολέμου να βρέθηκαν μόνο τα τυπογραφικά, ενώ τα χειρόγραφα χάθηκαν. Οι ομοιότητες στο ύφος εξηγούνται από την επεξεργασία του επιμελητή, το ίδιο κι η απουσία γραμματικών, συντακτικών και ορθογραφικών λαθών.

      Αλλάζω το ερώτημα: υπάρχουν ντουκουμέντα για το υποτιθέμενο σχέδιο έκδοσης ενός τέτοιου βιβλίου από το εθνικοσοσιαλιστικό καθεστώς;

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s